Fake news: Η εποχή της ‘μετα-αλήθειας’ και ο ρόλος των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης

Τα αποτελέσματα των Αμερικανικών εκλογών και του Βρετανικού δημοψηφίσματος το 2016 έφεραν στο προσκήνιο τα λεγόμενα fake news, δηλαδή τις κατασκευασμένες ή ψεύτικες ειδήσεις. Το παρόν άρθρο μετά από μια σύντομη ιστορική αναδρομή στην διασπορά ψευδών ειδήσεων από τα ΜΜΕ, επικεντρώνεται στις Αμερικανικές εκλογές του 2016 και στο Βρετανικό δημοψήφισμα που διεθνώς έχουν θεωρηθεί ως σημεία αναφοράς στη σύγχρονη ιστορία της διασποράς ψευδών ειδήσεων. Το άρθρο εστιάζει στον καταλυτικό ρόλο που έπαιξαν οι αλγόριθμοι και οι πλατφόρμες των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης καθώς και τις επιπτώσεις που έχουν στην δημοσιογραφία και την δημοκρατία, εξετάζοντας συγχρόνως και την περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ελλάδας, και τους τρόπους αντιμετώπισης του φαινομένου.

Social media και δημοσιογράφοι: Χτίζοντας ένα ισχυρό “brand name”

Αν και το 2018 ήταν σίγουρα μια “ατυχής” χρονιά για τα social media, η οποία σημαδεύτηκε από σκάνδαλα αναφορικά με την παραβίαση της ιδιωτικότητας των χρηστών (Facebook), αποτυχημένες στρατηγικές κινήσεις (η πανωλεθρία που συνόδευσε τον επανασχεδιασμό του Snapchat), καταγγελίες για ελλιπή μέτρα προστασίας ενάντια στη μάστιγα του on line bullying (Ιnstagram), η σχέση των social media με τη δημοσιογραφία έχει “κανονικοποιηθεί” σε τέτοιο βαθμό (Lasorsa, Lewis και Holton, 2012), που μοιάζει πλέον αδύνατο να διαρραγεί.

GAFAM: η μάχη για το «ελεύθερο» διαδίκτυο

Με τη σταδιακή αλλαγή του οικονομικού μοντέλου από οικονομίες υπηρεσιών σε οικονομίες “εμπειριών” αναδύεται ένας κόσμος με όλο και λιγότερο οικονομικό ανταγωνισμό, ένας κόσμος μονοπωλίων. Στο νέο οικονομικό μοντέλο το σημαντικότερο στοιχείο είναι αφενός η εξατομίκευση της εμπειρίας του καταναλωτή, αφετέρου η δυνατότητα παροχής εξατομικευμένων εμπειριών σε όλο και περισσότερους καταναλωτές με το χαμηλότερο δυνατό κόστος (Gilmore and Pine, 2013).Σε αυτό το περιβάλλον, οι big tech εταιρείες, αλλιώς γνωστές και ως GAFAM (Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft), φαίνεται να έχουν την πίτα, να κρατούν και το μαχαίρι…