Ελληνικά Μέσα ενημέρωσης: το παράδοξο σπιράλ αξιοπιστίας

Πριν 30 χρόνια, η σχέση ανάμεσα στους πολίτες και τα μέσα ενημέρωσης, ιδίως τα ιδιωτικά, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ειδυλλιακή. Οι πολίτες εγκατέλειπαν τα κρατικά μέσα και στράφηκαν αρχικά στην ιδιωτική ραδιοφωνία και μετέπειτα στην ιδιωτική τηλεόραση. Σταδιακά όμως, αυτή η σχέση έχασε τη μαγεία της. Η εμπιστοσύνη χρησιμοποιείται συχνά για να σκιαγραφηθούν οι σχέσεις με την πάροδο του χρόνου μεταξύ δύο πλευρών. Στην πράξη, η εμπιστοσύνη ενέχει πολλά συστατικά στοιχεία προερχόμενα από κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής, από την αγάπη και τη σύνδεση παιδιού – γονέων έως την πολιτική συμμετοχή και ούτω καθεξής.

Advertisements

Η μετάβαση των ΜΜΕ στην ψηφιακή εποχή

Η βασική κρίση της δημοσιογραφίας, όμως, δεν αφορά τα επιχειρηματικά μοντέλα, την ποιότητα, την ηθική ή την αξιοπιστία. Είναι ότι η είδηση, η καρδιά της δημοσιογραφίας χάνει τη σημασία της κι επομένως την εμπορική της αξία. Η πρόκληση για τη δημοσιογραφία στα επόμενα χρόνια είναι να την επανεφεύρουμε, να διαφέρει από την απλή καταγραφή της είδησης, να αντιστέκεται στην αποπλάνηση της προπαγάνδας και τη σαγήνευση της διασκέδασης, να εγκαταλείψει τα τουιτ και τα λάικ και να επιστρέψει στο ρεπορτάζ. Κι αυτό μόνον με τη συνεχή επιμόρφωση και αναζήτηση γνώσης εκ μέρους των δημοσιογράφων μπορεί να επιτευχθεί. Αν και δεν έχει αναδυθεί ένα νέο μοντέλο στο πεδίο των μέσων ενημέρωσης, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα γίνει πραγματικότητα. Τούτο άλλωστε συνιστά η ιστορία της διεθνούς δημοσιογραφίας. Τόσο στην περίπτωση της έλευσης της ραδιοφωνίας, όσο και της τηλεόρασης η δημοσιογραφία και οι δημοσιογράφοι ανασυντάχτηκαν και επανάκαμψαν. Άλλωστε χωρίς αυτούς η κοινωνία δεν μπορεί να επικοινωνήσει με τον εαυτό της ούτε να συγκροτήσει νόημα από τα δρώμενα.

Το μέλλον της τηλεόρασης

Το τηλεοπτικό οικοσύστημα μεταλλάσσεται και μάλιστα με ταχείς ρυθμούς. Η τηλεόραση ως μέσο απομακρύνεται από το παραδοσιακό μοντέλο της τηλεοπτικής συσκευής και εξελίσσεται σε ένα ευρύτερο πεδίο πολιτιστικής παραγωγής, όπου διασταυρώνεται με νέες δυνατότητες κατανάλωσης του οπτικοακουστικού περιεχομένου και σύγκλισης με τα άλλα μέσα επικοινωνίας προσφέροντας νέες δυνατότητες συμμετοχής του κοινού. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόσβαση σε δεδομένα και η συλλογή αυτών θα έχουν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στο μέλλον της τηλεόρασης.

Η Επιστροφή της ΕΡΤ και τα Μέσα Ενημέρωσης

Η επαναλειτουργία της ΕΡΤ στις 11 Ιουνίου 2015, δύο χρόνια μετά τη βίαιη διακοπή λειτουργίας της, αποτέλεσε ένα μεγάλο πολιτικό και μιντιακό γεγονός. Στο παρόν κείμενο γίνεται μια προσπάθεια καταγραφής της στάσης που κράτησαν τα μέσα ενημέρωσης σχετικά με την «επιστροφή» της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης καθώς και εάν υπήρχαν αποκλίσεις ανάμεσα στα μέσα ενημέρωσης σχετικά με την επαναλειτουργία της ΕΡΤ ανάλογα με τον πολιτικό τους προσανατολισμό.

Αμφισβητώντας την τέταρτη εξουσία: Τα πραγματικά “fake news” είναι τα ΜΜΕ

Η έλλειψη εμπιστοσύνης του κοινού προς τα ΜΜΕ αποκτά διεθνώς ολοένα και μεγαλύτερες διαστάσεις, στην περίπτωση όμως της Ελλάδας φαίνεται να ξεπερνά κάθε προηγούμενο. H ανάδυση του «σκεπτικισμού» απέναντι στα παραδοσιακά ΜΜΕ πηγάζει από την αξιολόγηση των προθέσεων των δημοσιογράφων από το κοινό, καθώς το τελευταίο φαίνεται όλο και περισσότερο να βρίσκεται «σε επιφυλακή» για δημοσιογραφικές πρακτικές που ξεφεύγουν από τα επαγγελματικά πρότυπα άσκησης της δημοσιογραφίας. Oι πολίτες δείχνουν να εμπιστεύονται σε μεγαλύτερο βαθμό ανεξάρτητα επιχειρηματικά εγχειρήματα στο χώρο του διαδικτύου, ακόμη και blogs, μολονότι αναγνωρίζουν ότι δεν λειτουργούν με βάση τις επαγγελματικές νόρμες της δημοσιογραφίας.

Social TV: Η άνοδος της διαμεσολαβημένης κοινωνικότητας σε πραγματικό χρόνο

Η τηλεόραση παγκοσμίως επιχειρεί να ενσωματώσει τα χαρακτηριστικά των κοινωνικών δικτύων (social media) στη δική της λογική, δηλαδή το να απευθύνεται σε ένα μαζικό κοινό με στόχο την αναγέννηση της τηλεοπτικής εμπειρίας και του τηλεοπτικού περιεχομένου. Πρόκειται για τη λεγόμενη κοινωνική τηλεόραση (social TV), η οποία βασίζεται στη συνδυαστική αξιοποίηση της τηλεόρασης και των νέων τεχνολογιών έτσι ώστε να προωθηθούν εμπειρίες τηλεοπτικής παρακολούθησης διαμεσολαβημένες από την οθόνη του υπολογιστή ή άλλων έξυπνων συσκευών που να περιλαμβάνουν αλληλεπίδραση με αφορμή το τηλεοπτικό περιεχόμενο. Το καίριο ερώτημα είναι εάν η συμμετοχή του κοινού στις νέες δραστηριότητες της κοινωνικής τηλεόρασης μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία αφοσιωμένων τηλεθεατών, έστω και διαφορετικής μορφής από τους παραδοσιακούς τηλεθεατές.

Η διαφάνεια ως η νέα κανονιστική νόρμα της δημοσιογραφίας

Η ανάπτυξη της ψηφιακής δημοσιογραφίας σε συνδυασμό με την αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στα παραδοσιακά  μέσα ενημέρωσης έχει οδηγήσει σε μια μεταστροφή από τη νόρμα της αντικειμενικότητας στη νόρμα της διαφάνειας, καθώς η τελευταία μοιάζει να αποτελεί την καταστατική συνθήκη παραγωγής των ειδήσεων στο χώρο του διαδικτύου. Η αλήθεια του δημοσιογραφικού λόγου θα πρέπει να εδράζεται στην διαφάνεια, καθώς η τελευταία είναι αυτή που διαφοροποιεί τους δημοσιογράφους από τους υπόλοιπους παραγωγούς περιεχομένου.