Από τη Μεγάλη Οθόνη στις Πλατφόρμες: Πώς αλλάζει ο χάρτης για σκηνοθέτες και σεναριογράφους

Medianalysis Team

Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Οπτικοακουστικών Μέσων, μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης με έδρα το Στρασβούργο, δημοσίευσε τη νέα έκδοση της μελέτης του με τίτλο «Συγγραφείς και σκηνοθέτες κινηματογραφικών ταινιών και τηλεοπτικών/SVOD σειρών». Η έκθεση αναλύει τα δεδομένα σχεδόν 39.000 δημιουργών (σεναριογράφων και σκηνοθετών) που συμμετείχαν σε ευρωπαϊκές παραγωγές κατά την περίοδο 2015–2024.

Τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης

Υψηλή ανανέωση δυναμικού και εργασιακή επισφάλεια, ειδικά στον κινηματογραφικό κλάδο.
Η τηλεόραση και οι πλατφόρμες (SVOD) προσφέρουν περισσότερες θέσεις εργασίας, οι οποίες όμως καταλαμβάνονται από μικρότερο αριθμό επαγγελματιών.
Περιορισμένη κινητικότητα («γέφυρες») μεταξύ του τηλεοπτικού/SVOD τομέα και του κινηματογράφου.
Κυριαρχία του μοντέλου «film d’auteur» (κινηματογράφος του δημιουργού) στις ευρωπαϊκές ταινίες.

Επαγγελματική αστάθεια και κινητικότητα στον κινηματογράφο

Κατά την εξεταζόμενη περίοδο, παρατηρήθηκε έντονη κινητικότητα στον κλάδο: κάθε χρόνο, περίπου το 50% των ενεργών σκηνοθετών γύριζε την πρώτη του ταινία. Ωστόσο, η σταδιοδρομία στον κινηματογράφο μοιάζει βραχύβια για πολλούς: το 43% των σεναριογράφων και το 41% των σκηνοθετών που δραστηριοποιήθηκαν το 2015, δεν επανεμφανίστηκαν σε καμία νέα παραγωγή (κινηματογραφική ή τηλεοπτική) τα επόμενα χρόνια.

Αντίθετα, η τηλεόραση και οι SVOD πλατφόρμες επιδεικνύουν μεγαλύτερη σταθερότητα, με το 85% των σεναριογράφων και το 91% των σκηνοθετών του 2015 να συνεχίζουν να εργάζονται στον κλάδο και τα επόμενα έτη.

Περισσότερες θέσεις εργασίας στην τηλεόραση για λιγότερους δημιουργούς

Παρόλο που στην Ευρώπη παράγονται περισσότερες κινηματογραφικές ταινίες από ό,τι τηλεοπτικά έργα, η τηλεοπτική μυθοπλασία/SVOD είναι αυτή που προσφέρει τον μεγαλύτερο όγκο εργασίας. Συγκεκριμένα:

Σχεδόν τα δύο τρίτα (2/3) των θέσεων εργασίας για σεναριογράφους προέρχονται από την τηλεόραση και τις πλατφόρμες.
Οι θέσεις αυτές κατανέμονται σε λιγότερους επαγγελματίες, γεγονός που υποδηλώνει μεγαλύτερη επανάληψη συνεργασιών και σταθερότητα.
Επίπεδο δραστηριότητας: Μεταξύ 2015-2024, ένας σεναριογράφος εργάστηκε κατά μέσο όρο σε 1,5 κινηματογραφικές ταινίες, ενώ στον τηλεοπτικό τομέα η συμμετοχή του ανήλθε σε 3,3 έργα (ταινίες ή σεζόν σειρών).

Αριθμός θέσεων εργασίας για σεναριογράφους κινηματογραφικών ταινιών και τηλεοπτικών σειρών/SVOD στην Ευρώπη μεταξύ 2015 και 2024

Η εξειδίκευση κυριαρχεί, αλλά ο κινηματογράφος παραμένει «σχολείο»

Η έκθεση αποκαλύπτει ότι οι δημιουργοί είναι ως επί το πλείστον εξειδικευμένοι σε ένα μέσο. Μόνο το 11% των σεναριογράφων και σκηνοθετών εργάστηκε παράλληλα και στους δύο τομείς (σινεμά και τηλεόραση).

Ωστόσο, παρατηρείται μια ενδιαφέρουσα τάση: το 42% των σκηνοθετών που εργάζονται στην τηλεόραση/SVOD έχει σκηνοθετήσει τουλάχιστον μία κινηματογραφική ταινία κατά τη διάρκεια της καριέρας του, γεγονός που δείχνει ότι πολλοί μετακινούνται από τη μεγάλη προς τη μικρή οθόνη.

Κατανομή όλων των ενεργών σεναριογράφων και σκηνοθετών για κινηματογραφικές ταινίες και τηλεοπτικές/SVOD σειρές στην Ευρώπη μεταξύ 2015 και 2024

Η επιμονή του μοντέλου του «Δημιουργού» (Film d’auteur)

Στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο, ο διαχωρισμός των ρόλων είναι συχνά δυσδιάκριτος. Το 63% των σκηνοθετών γυρίζει ταινίες τις οποίες έχει γράψει ο ίδιος. Αυτό περιορίζει τις ευκαιρίες για «αυτόνομους» σεναριογράφους, καθώς μόνο το 52% των σχετικών θέσεων εργασίας ανατίθεται σε επαγγελματίες που δεν έχουν και τη σκηνοθετική ευθύνη του έργου.

Αυτό το μοντέλο του «σκηνοθέτη-συγγραφέα» αποτελεί ιδιαιτερότητα του κινηματογράφου. Στην τηλεόραση και τις σειρές SVOD, οι ρόλοι του σεναριογράφου και του σκηνοθέτη παραμένουν, στην πλειονότητά τους, διακριτοί.

Ποσοστό σκηνοθετών που σκηνοθέτησαν μόνο ταινίες που είχαν γράψει οι ίδιοι, σε κινηματογραφικές ταινίες και τηλεοπτικά/SVOD έργα στην Ευρώπη μεταξύ 2015 και 2024