Medianalysis Team
Η σύγκλιση και ψηφιοποίηση του επικοινωνιακού πεδίου είχαν σημαντικό αντίκτυπο στους τρόπους κατανάλωσης και στις απαιτήσεις των χρηστών για νέες υπηρεσίες, όπως το περιεχόμενο που παράγεται από τους χρήστες, τα συνδρομητικά μέσα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η μαζική εξατομικευμένη κατανάλωση του περιεχομένου. Σε αυτή τη νέα εποχή, η σύγκλιση και η ψηφιοποίηση αποτελούν τους κύριους μοχλούς για τη ζήτηση νέων υπηρεσιών μέσων ενημέρωσης, δεδομένου ότι έχουν επηρεάσει τη συνολική δομή του επικοινωνιακού πεδίου. Οι πολίτες στις προηγμένες κοινωνίες έχουν επιλογές μέσων ενημέρωσης όπως ποτέ άλλοτε. Σε κάθε δεδομένη ημέρα ο μέσος πολίτης μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε δεκάδες τηλεοπτικά κανάλια που μεταδίδονται επίγεια ή καλωδιακά ή δορυφορικά, αρκετούς ραδιοφωνικούς σταθμούς FM ή διαδικτυακούς, εφημερίδες σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή και, φυσικά, πρόσβαση στον Παγκόσμιο Ιστό και σε άλλα εναλλακτικά μέσα και συναφείς συσκευές.
Για το 71% των ερωτηθέντων πολιτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με το πιο πρόσφατο Ευρωβαρόμετρο (Οκτώβριος 2023), η τηλεόραση εξακολουθεί να είναι ένα από τα μέσα που χρησιμοποίησαν περισσότερο για να αποκτήσουν πρόσβαση σε ειδήσεις τις τελευταίες επτά ημέρες, ακολουθούμενη (με απόσταση) από τον διαδικτυακό Τύπο και τις ειδησεογραφικές πλατφόρμες (42%). Το ραδιόφωνο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (και οι δύο 37%) βρίσκονται στην κοινή τρίτη θέση και ακολουθεί ο Τύπος, που αναφέρεται από το 21% των ερωτηθέντων. Υπάρχουν βεβαίως διαφορές στη χρήση των μέσων ενημέρωσης μεταξύ των δημογραφικών ομάδων:
Οι νεότεροι σε ηλικία ερωτηθέντες είναι πολύ πιο πιθανό να χρησιμοποιούν την πλατφόρμα κοινωνικών μέσων (το 59% από τους 15-24 ετών έναντι 24% από τους 55χρονους), αλλά είναι επίσης πιο πιθανό να χρησιμοποιούν πλατφόρμες βίντεο 37% έναντι 11% αντίστοιχα), εφαρμογές messaging (π.χ. WhatsApp, Messenger κ.λπ. 23% έναντι 12%), podcasts (13% έναντι 4%) και blogs (6% έναντι 2%). Οι ηλικιωμένοι χρησιμοποιούν πολύ περισσότερο τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης ( ραδιόφωνο και γραπτός τύπος)
Η μεγαλύτερη διαφορά όσον αφορά την εκπαίδευση παρατηρείται για τη χρήση του διαδικτυακού Τύπου και/ή των ειδησεογραφικών πλατφορμών (επιλέγεται από το 49% των ατόμων με υψηλό μορφωτικό επίπεδο έναντι το 29% των ερωτηθέντων με χαμηλότερη μόρφωση) Οι διαφορές στη χρήση των παραδοσιακών ειδησεογραφικών μέσων ( ραδιόφωνο και γραπτός τύπος) τείνουν να είναι μικρότερες.
Γράφημα 1: Συνήθειες των Ευρωπαίων πολιτών ως προς την ενημερωσή τους για ζητήματα σχετικά με την Ερωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.).
Πηγή: https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/3153
Σε σύγκριση με την αντίστοιχη έρευνα του 2022, παρατηρείται αύξηση 11 ποσοστιαίων μονάδων στο συνολικό ποσοστό των ερωτηθέντων που χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να έχουν πρόσβαση σε ειδήσεις- μικρότερες αυξήσεις παρατηρούνται όσον αφορά τη χρήση εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων (+5 ποσοστιαίες μονάδες), πλατφορμών βίντεο (+4 ποσοστιαίες μονάδες) ή podcasts (+2 ποσοστιαίες μονάδες). Η αύξηση της χρήσης αυτών των μέσων παρατηρείται σε όλες τις ηλικιακές ομάδες και στα περισσότερα κράτη μέλη.
Η εικόνα της Ελλάδος δεν είναι στην πράξη διαφορετική όπως συνιστά η έρευνα του Ευρωβαρόμετρου (2023) και όπως δείχνει το παρακάτω γράφημα:
Γράφημα 2: Μέσα που χρησιμοποιούνται στην Ελλάδα για πρόσβαση στις ειδήσεις σε σχέση με τον μέσο όρο χρήσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Πηγή: https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/3153
Σε ερώτηση σχετικά με τα θέματα ειδήσεων στα οποία είχε πρόσβαση τις τελευταίες επτά ημέρες, τα τοπικά νέα (επιλέγονται από το 50%), η εθνική πολιτική (47%) και οι ευρωπαϊκές και διεθνείς υποθέσεις (45%) έρχονται πρώτα. Ενώ η συντριπτική πλειοψηφία των ερωτηθέντων ενημερώνεται σε καθημερινή βάση (70%), είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι το 9% αποφεύγει κάποιο είδος ειδήσεων (συμπεριλαμβανομένου του 6% που προσπαθεί να αποφύγει ορισμένα θέματα ειδήσεων και του 3% που στοχεύει να αποφύγει ενεργά όλες τις ειδήσεις). Το ποσοστό που απαντά ότι παρακολουθεί τις ειδήσεις σε καθημερινή βάση αυξάνεται με την ηλικία, ενώ η αποφυγή ειδήσεων είναι ελαφρώς πιο πιθανή μεταξύ των γυναικών, των νεότερων ερωτηθέντων και των ατόμων με το χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο. Ωστόσο, καταγράφονται διαφορές μεταξύ των δημογραφικών ομάδων όσον αφορά τα θέματα ειδήσεων που προσεγγίζονται. Για παράδειγμα, οι μεγαλύτερης ηλικίας ερωτηθέντες τείνουν να έχουν πρόσβαση σε περισσότερες τοπικές ειδήσεις. Το 58% από τους 55ετών και πλέον σε σύγκριση με το 31% από τους 15-24ετών. Παρόμοια διαφορά παρατηρείται για την εθνική πολιτική, τις ευρωπαϊκές και διεθνείς υποθέσεις και τις οικονομικές και χρηματοπιστωτικές ειδήσεις Οι νεότεροι σε ηλικία ερωτηθέντες με τη σειρά τους είναι πιο πιθανό να πρόσβαση σε περιεχόμενο που αφορά χόμπι και τρόπο ζωής, το 33% από τους ηλικίας 15-24 ετών έναντι του 15% από τους 55χρονους), επώνυμους ανθρώπους (π.χ. βασιλείς, διασημότητες κ.λπ. 30% έναντι 12% αντίστοιχα) και εγκληματικότητα και ατυχήματα (36% έναντι 28%), ενώ οι άνδρες είναι πιο πιθανό να αναφέρουν την εθνική πολιτική 53% έναντι 42% των γυναικών) και ευρωπαϊκές και διεθνείς υποθέσεις 50% έναντι 41 %. Οι δε γυναίκες είναι κάπως πιο πιθανό να αναφέρουν τοπικές ειδήσεις 52% έναντι 48% των ανδρών.
Γράφημα 3: Πρόσβαση στις ειδήσεις ανά μέσο στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.).
Η ανάλυση με βάση το επίπεδο εκπαίδευσης δείχνει ότι οι ερωτηθέντες με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο έχουν πρόσβαση σε ειδήσεις για ευρύτερο φάσμα θεμάτων από ό,τι οι ερωτηθέντες με χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης (δηλ. για όλα τα θέματα που αναφέρονται στην έρευνα, το ποσοστό που επιλέγει το θέμα είναι υψηλότερο μεταξύ των ατόμων με υψηλότερη μόρφωση)
Σε σύγκριση με την έρευνα για τα μέσα ενημέρωσης και τις ειδήσεις που διεξήχθη το 2022, υπάρχουν ορισμένες αλλαγές στα θέματα ειδήσεων στα οποία είχαν πρόσβαση τις τελευταίες επτά ημέρες, το ποσοστό των ερωτηθέντων που τείνουν να έχουν πρόσβαση σε οικονομικές και χρηματοπιστωτικές ειδήσεις έχει μειωθεί κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες, κατά μέσο όρο, σε ολόκληρη την ΕΕ παρόμοια μείωση παρατηρείται σε 12 κράτη μέλη.
Το 37% των ερωτηθέντων παρακολουθεί τους φορείς επιρροής ή τους δημιουργούς περιεχομένου στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Το ποσοστό αυτό ποικίλλει ευρέως μεταξύ των διαφόρων ηλικιακών ομάδων. Το 79% των νεαρών Ευρωπαίων (ηλικίας 15-24 ετών) ακολουθούν τους «επιδραστικούς» ή social media influencer, ενώ μόνο το 14% των ατόμων ηλικίας +55 ετών το κάνουν.
Μεταξύ εκείνων που δηλώνουν ότι ακολουθούν τους «επιδραστικούς», το 38% προτιμούν τα σχόλια για τα τρέχοντα γεγονότα (π.χ. για την κοινωνία, την πολιτική, οικονομία, κ.λπ., το 36% αναζητούν κριτικές (π.χ. προϊόντα, βιβλία, μέρη, κ.λπ.) το 35% έχουν προτίμηση στα «πώς να το κάνεις» (π.χ. σεμινάριο) και 34% για ενημέρωση για την καθημερινή ζωή των «επιδραστικών». Το περιεχόμενο παρακίνησης επιλέγεται από το 28% των ερωτηθέντων και η προώθηση και διαφήμιση προϊόντων από το 18%.
Γράφημα 4: Σύνδεση (following) με influencers στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης ανά ηλικία, γένος, εκπαίδευση.
Καταγράφεται επίσης μια διαφοροποίηση μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το προτιμώμενο περιεχόμενο από τους social media influencer. Για παράδειγμα, σε δέκα χώρες, το πιο συχνότερα αναφερόμενο είδος περιεχομένου είναι ο σχολιασμός επίκαιρων γεγονότων αυτό ισχύει π.χ. για την Ελλάδα (55%) και την Πολωνία (50%). Σε άλλες έξι χώρες, οι κριτικές (π.χ. για προϊόντα, βιβλία, μέρη κ.λπ.) είναι ο πιο επιλεγμένος τύπος περιεχομένου περίπου οι μισοί από τους ερωτηθέντες 51 στην Κροατία προτιμούν αυτόν τον τύπο περιεχομένου.
Η εικόνα για τους «επιδραστικούς» στην Ελλάδα δεν διαφέρει ιδιαίτερα από αυτή των υπόλοιπων Ευρωπαίων πολιτών, αν και λόγω της «τάσης στοργής» με τα ΜΚΔ, οι Έλληνες δείχνουν μεγαλύτερη «προσκόληση» στους social media influencer σε σχέση με τους άλλους πολίτες της Ε.Ε.
Γράφημα 5: Σύνδεση (following) με influencers ή δημιουργούς περιεχομένου στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης στην Ελλάδα σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 κρατών μελών.
Τα δηµογραφικά ευρήματα δείχνουν ότι οι πιο νέοι σε ηλικία ερωτηθέντες είναι, για παράδειγμα, πιο πιθανό να προτιμούν περιεχόμενο που δίνει εικόνα της καθημερινής ζωής των social media influencer (43% των 15 24 ετών έναντι 24% των 55 ετών) Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ερωτηθέντες προτιμούν σχόλια σχετικά με τα τρέχοντα γεγονότα (π.χ. για την κοινωνία, την πολιτική, την οικονομία κ.λπ. 46% των 55χρονων έναντι 34% των 15 24χρονων) Οι άνδρες είναι επίσης πιο πιθανό να προτιμούν σχολιασμό επίκαιρων γεγονότων 44% έναντι 33% των γυναικών), ενώ οι γυναίκες τείνουν να προτιμούν άλλους τύπους περιεχομένου.
Αξιοπιστία μέσων
Το 48% των πολιτών εμπιστεύεται τους περισσότερους δημόσιους τηλεοπτικούς και ραδιοφωνικούς σταθμούς (συμπεριλαμβανομένης της διαδικτυακής τους παρουσίας) ως πηγή ειδήσεων. Ακολουθούν οι εφημερίδες (συμπεριλαμβανομένης της διαδικτυακής τους έκδοσης ), τις οποίο εμπιστεύεται το 38% των ερωτηθέντων, ενώ οι ιδιωτικοί τηλεοπτικοί και ραδιοφωνικοί σταθμοί αναφέρονται από το 29%.
Γράφημα 6: Επιλογή πηγής ειδήσεων το 2023 συγκριτικά με το 2022 ανά κατηγορίου μέσου ενημέρωσης.
Όπως και στην προηγούμενη έρευνα του Ευρωβαρομέτρου για τα μέσα ενημέρωσης τον Απρίλιο/Μάιο του 2022, οι δημόσιοι τηλεοπτικοί και ραδιοφωνικοί σταθμοί (συμπεριλαμβανομένης της διαδικτυακής τους παρουσίας) είναι η πιο αξιόπιστη πηγή σε όλα τα κράτη μέλη (48%) – με δύο μόνο εξαιρέσεις: Η Πολωνία είναι η μόνη χώρα της ΕΕ όπου οι ιδιωτικοί τηλεοπτικοί και ραδιοφωνικοί σταθμοί θεωρούνται ως η πιο αξιόπιστη πηγή ειδήσεων (41%). Σε μια ακόμη πιο ριζική μετατόπιση από τις παραδοσιακές πηγές ειδήσεων γενικά, οι ερωτηθέντες στην Ουγγαρία αναφέρουν «άτομα, ομάδες ή φίλους που ακολουθούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης» (28%) ως την πιο αξιόπιστη πηγή ειδήσεων, μαζί με «άλλες πλατφόρμες ειδήσεων, συμπεριλαμβανομένων των ιστολογίων και των podcast» (28%).
Σε σύγκριση με την έρευνα για τα μέσα ενημέρωσης και τις ειδήσεις που διεξήχθη το 2022, τα ποσοστά που εμπιστεύονται τα παραδοσιακά ραδιοτηλεοπτικά και έντυπα μέσα ενημέρωσης, καθώς και την διαδικτυακή παρουσία τους, έχουν παραμείνει σχεδόν τα ίδια. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις στην εμπιστοσύνη παρατηρούνται στο YouTube και άλλες πλατφόρμες βίντεο (+4pp), καθώς και στους φορείς επιρροής στα κανάλια κοινωνικής δικτύωσης (+4pp).
Το 68% των ερωτηθέντων θυμάται ότι η πιο τελευταία ενημέρωση που είχε για την Ευρωπαϊκή Ένωση είτε από τον Τύπο, είτε από το διαδίκτυο, είτε από την τηλεόραση, είτε από το ραδιόφωνο – με σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, ανάμεσα στο 49% στη Γαλλία και το 87% στην Κροατία και τη Ρουμανία. Το ποσοστό των ερωτηθέντων που πρόσφατα διάβασαν, είδαν ή άκουσαν κάτι για την ΕΕ αυξάνεται ελαφρώς με την ηλικία, οι άνδρες (76%) είναι πιθανότερο από τις γυναίκες (60%) να απαντήσουν με αυτόν τον τρόπο, όπως και οι πιο μορφωμένοι ερωτηθέντες.
Αυτή η έρευνα του Ευρωβαρομέτρου Flash παρουσιάζει μια εμπεριστατωμένη ματιά στη χρήση και τις συνήθειες των μέσων ενημέρωσης από τους πολίτες, εξετάζοντας τόσο τα παραδοσιακά όσο και τα διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης. Η Ipsos European Public Affairs πήρε συνεντεύξεις από αντιπροσωπευτικό δείγμα πολιτών της ΕΕ, ηλικίας 15 ετών και άνω, σε καθένα από τα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μεταξύ 18 και 24 Οκτωβρίου 2023, 25 956 συνεντεύξεις ολοκληρώθηκαν μέσω διαδικτυακής συνέντευξης με τη βοήθεια υπολογιστή (CAWI), χρησιμοποιώντας τα διαδικτυακά πάνελ της Ipsos και το δίκτυο συνεργατών της. Τα αποτελέσματα της ΕΕ σταθμίζονται ανάλογα με το μέγεθος του πληθυσμού κάθε χώρας.
medianalysis.net 