Του Στέλιου Παπαθανασόπουλου

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (ΜΚΔ) έχοντας πλέον ενηλικιωθεί αποτελούν ήδη το νέο πεδίο της κοινής μας  αναφοράς, καθώς ο αντίκτυπός τους ξεπερνά  κι αυτόν της τηλεόρασης. Η ταχύτατη άνοδός τους έχει πλέον επιπτώσεις σε θεμελιώδη δικαιώματα, όπως η ελευθερία του λόγου και της έκφρασης.

Ωστόσο, το πώς μπορεί να ρυθμιστεί η ελευθερία του λόγου ιδίως στα ΜΚΔ παραμένει ένα σαφώς ακανθώδες ζήτημα. Γεγονός είναι ότι οι άνθρωποι συχνά χρησιμοποιούν την ανωνυμία τους ή πλαστή ταυτότητα για να εκφράσουν απόψεις – κάτι όχι απαραίτητα κακό, ιδίως σε χώρες όπου η κριτική στην εξουσία μπορεί να θέσει αυτούς ή την οικογένειά τους σε κίνδυνο. Όμως, τα ΜΚΔ παρέχουν τη δυνατότητα επιτρέπουν στους ανθρώπους να χρησιμοποιούν την ανωνυμία για να εκφοβίσουν, να παρενοχλήσουν, να χλευάσουν, καθώς να διαδίδουν εύκολα παραπληροφόρηση που μπορεί να προκαλέσει αρνητικές συνέπειες  τόσο στα άτομα όσο και στην κοινωνία στο σύνολό της.

Οι εταιρείες που ελέγχουν τα ΜΚΔ μπορούν να φιλτράρουν το περιεχόμενο και, επομένως, να περιορίσουν ή/και να ελέγξουν την ελευθερία του λόγου, χρησιμοποιώντας πλέον και την τεχνητή νοημοσύνη, Μπορούν να αφαιρέσουν αυτά που οι χρήστες διαμοιράζονται ή να  τα αποκλείσουν από το διαμοιρασμό νόμιμου περιεχομένου, ιδίως σε περιπτώσεις υποκίνησης βίας. Από την άλλη πλευρά, ο βαθμός όπου κάποιος μπορεί να εκφραστεί ελεύθερα στο διαδίκτυο διαφέρει από χώρα σε χώρα. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το θεσμικό πλαίσιο προστατεύει την ελευθερία έκφρασης στο διαδίκτυο. Όμως σε κάποιες περιπτώσεις, η επίκληση στην ελευθερία του διαδικτυακού λόγου συνέβαλλε στην καταπάτηση των ορίων της ελευθερίας της έκφρασης – όπως διαδικτυακός εκφοβισμός ή ρητορική μίσους.

Ποιες είναι οι ευθύνες και οι υποχρεώσεις των ΜΚΔ; Οι διαφορετικοί νόμοι που στοχεύουν να ρυθμίσουν το περιεχόμενο στα ΜΚΔ πρέπει να γίνονται σεβαστοί και οι εταιρείες πρέπει να αναπτύξουν αντίστοιχα προγράμματα και πολιτικές. Οι μεσάζοντες του διαδικτύου ενδέχεται να ευθύνονται για περιεχόμενο τρίτων στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Αλλά ακόμα κι αν μια εταιρεία συμμορφώνεται με τους νόμους της χώρας της, πώς πρέπει να αντιδράσει όταν λαμβάνει κάποιο διεθνές ένταλμα σε μια υπόθεση ελευθερίας του λόγου; Και πώς πρέπει να ανταποκριθούν σε ένα αίτημα για κατάργηση ή λογοκρισία περιεχομένου;

Η ελευθερία του λόγου σημαίνει ότι έχει κανείς την ελευθερία να εκφράζεται με οποιονδήποτε τρόπο που δεν αφαιρεί τα δικαιώματα των άλλων ανθρώπων. Κι επειδή δεν μπορούμε να έχουμε δημοκρατία χωρίς ελευθερία του λόγου, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί με τυχόν ενέργειες που θα μπορούσαν να την περιορίσουν. Χρειαζόμαστε σωφροσύνη και σύνεση, ιδίως για το διαδικτυακό κόσμο, για να λάβουμε αποφάσεις σχετικά με το ποιες μορφές έκφρασης είναι νόμιμες και ποιες όχι, και πώς θα εξισορροπήσουμε τα δικαιώματα των χρηστών με τα συμφερόντων των εταιρειών τεχνολογίας εντός ενός ρυθμιστικού ή κανονιστικού περιβάλλοντος το οποίο εξελίσσεται.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜΑ της Κυριακής, 11/6/2023, σελ. Α11