Η εκλογική νίκη και η πρώτη πρωθυπουργία Αλέξη Τσίπρα μέσα από τον βρετανικό τύπο

Της Ιφιγένειας Φωτίου (*)

Οι εκλογές που διεξήχθησαν στις 25 Ιανουαρίου 2015 τοποθέτησαν στην εξουσία έναν κυβερνητικό συνασπισμό που σχηματίστηκε από δύο κόμματα κατά της λιτότητας, τον ΣΥΡΙΖΑ του Αλέξη Τσίπρα (με ποσοστό 36,34% και 149 έδρες) και των ΑΝΕΛ του Πάνου Καμμένου (με ποσοστό 4,75% και 13 έδρες). Από την εν λόγω συνεργασία, η οποία έλαβε χώρα την επομένη των εκλογών, προέκυψε η λεγόμενη κυβέρνηση Αλέξη Τσίπρα. Και ενώ η εκλογική νίκη του Αλ. Τσίπρα δεν αποτέλεσε έκπληξη, καθώς ήταν διαφαινόμενη λόγω των μέτρων λιτότητας που εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο των Μνημονίων Ι και ΙΙ από τις προηγούμενες κυβερνήσεις Παπανδρέου – Παπαδήμου – Σαμαρά, σχολιάστηκε με ιδιαιτέρως καυστικό τρόπο από τον βρετανικό Τύπο, πριν καν προλάβει ο ίδιος να παρουσιάσει έργο ως πρωθυπουργός.

Μηχανισμοί προπαγάνδας στο βρετανικό έντυπο Τύπο

Η θεωρία των Herman & Chomsky μνημονεύει ειδικώς πέντε γενικές κατηγορίες «φίλτρων» που καθορίζουν το ειδησεογραφικό περιεχόμενο, δεδομένου ότι οι ειδήσεις προσαρμόζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι συμβατές με αυτά [τα φίλτρα]. Οι κατηγορίες / παράγοντες που περιγράφηκαν από τους συγγραφείς ως «φίλτρα» που διαμορφώνουν τις ειδήσεις είναι: 1. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς του Μέσου (1988, σ. 3), 2. Τα έσοδα από διαφημίσεις (ό.π., σ. 14), 3. Οι πηγές παροχής πληροφοριών (ό.π., σ. 18), 4. Οι επικρίσεις (από ομάδες συμφερόντων, κρατικές υπηρεσίες, κ.λπ.) ως μέσο πειθάρχησης των ΜΜΕ (ό.π., σ. 26), και 5. Ο αντικομμουνισμός ως ελεγκτικός μηχανισμός (ό.π., σ. 29).

Αν και το μοντέλο έχει σημείο αναφοράς τα ΜΜΕ των ΗΠΑ, οι Chomsky & Herman εξέφρασαν την άποψη ότι η θεωρία τους είναι εξίσου εφαρμόσιμη σε κάθε χώρα που μοιράζεται τη βασική οικονομική δομή και τις αρχές οργάνωσης που το υπόδειγμα θεωρεί ως αιτία μεροληψίας από πλευράς ΜΜΕ.

Πράγματι, μια αντίστοιχη μελέτη που διενεργήθηκε αναφορικά με τον βρετανικό Τύπο θέτει επίσης πέντε αίτια τα οποία περιορίζουν την ανεξαρτησία του Μέσου. Μια μάλιστα εξαιρετικά ενδιαφέρουσα παράμετρος είναι ότι καταλήγει σε πολλά κοινά πορίσματα με το υπόδειγμα των Chomsky & Herman. Σύμφωνα λοιπόν με την εν λόγω έρευνα οι παράγοντες που προσδιορίζουν τη μεροληψία των εφημερίδων είναι: 1) Οι εύποροι ιδιοκτήτες του Τύπου θέτουν την ατζέντα, 2) Τα έσοδα από τις εταιρικές διαφημίσεις ελέγχουν το περιεχόμενο των ειδήσεων, 3) Η πλειονότητα των συντακτών είναι λευκοί άρρενες με ιδιωτική εκπαίδευση, 4) Οι υπηρεσίες πληροφοριών διεισδύουν στον τομέα της ενημέρωσης, και 5) Οι εφημερίδες διατηρούν συμβιωτική σχέση με τις επίσημες πηγές πληροφοριών (Jones, 2019).

Ως προς το ζήτημα της ειδησεογραφικής ατζέντας αναφέρεται ότι εφόσον μια ομάδα δισεκατομμυριούχων είναι μέτοχοι με απόλυτη πλειοψηφία στις περισσότερες εθνικές εφημερίδες του Η.Β., η στροφή προς τον συντηρητισμό είναι αδιαμφησβήτητη (Cushion, et al., 2018, σ. 163). Έτσι, θα αποτελούσε μάλλον παραδοξότητα μια ένθερμη υποδοχή της εκλογικής νίκης του Αλέξη Τσίπρα και της ανόδου του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία.

Για την ανάλυση των ειδήσεων που αναφέρονται σε γεγονότα – σταθμούς της πρώτης κυβέρνησης Αλ. Τσίπρα θα χρησιμοποιηθεί το μοντέλο πλαισίωσης που προτάθηκε το 1993 από τον Robert Entman. Αρχικά να αναφερθεί ότι η συνδρομή του εν λόγω μοντέλου στις έρευνες για τα ΜΜΕ έγκειται στο ότι προσέφερε έναν υποδειγματικό τρόπο για να ερευνηθούν οι επικοινωνιακές πρακτικές που ενσωματώνονται στα ειδησεογραφικά κείμενα. Ο Entman επισημαίνει ότι η πλαισίωση αναφέρεται βασικά σε ερμηνείες, επεξηγήσεις, αξιολογήσεις και συστάσεις οι οποίες εμπερικλείονται σε μια «ιστορία» προκειμένου να εδραιωθεί μια συγκεκριμένη [επιθυμητή] διάσταση αναφορικά με τα γεγονότα. Καθίσταται επομένως κατανοητό ότι η πλαισίωση είναι θέμα επιλογής (selection) και ανάδειξης / προβολής (salience).

Σύμφωνα με την θεωρία του η συνήθης δομή του [εκάστοτε] πλαισίου περιλαμβάνει τέσσερα στοιχεία. Ως πρώτο αναγνωρίζει τον «ορισμό του προβλήματος» που αφορά ουσιαστικά σε μια κατάσταση η οποία χρήζει αντιμετώπισης. Ο ορισμός του προβλήματος ωστόσο είναι συνήθως μια αρκετά περίπλοκη διαδικασία. Και τούτο διότι οι πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις που μπορεί να εκλάβει [το πρόβλημα] οδηγούν σε μια «επιλεκτική παρουσίαση», η οποία απηχεί τις απόψεις του συντάκτη και κατ’ επέκταση του ΜΜΕ στο οποίο εργάζεται.

Το δεύτερο στοιχείο του πλαισίου είναι «η απόδοση αιτιότητας», η οποία σχετίζεται με τη διάγνωση των αιτιών που εκκόλαψαν το πρόβλημα. Για να απαντηθεί εντούτοις το ερώτημα «τι» ή / και «ποιος» φταίει απαιτούνται ορισμένες πληροφορίες. Ο τρόπος όμως με τον οποίο οργανώνονται και παρουσιάζονται οι εν λόγω πληροφορίες -ενοφθαλμισμένος με τις εγγενείς μεροληψίες των συντακτών- είναι το κλειδί για την κατανόηση του θέματος. Αυτό σημαίνει ότι ο τρόπος με τον οποίο γίνεται κατανοητό το γεγονός, καθορίζει ακολούθως το «τι» ή / και «ποιος» θεωρείται ως η πηγή του προβλήματος. Αν ωστόσο το πρόβλημα κατανοηθεί διαφορετικά τότε και τα αίτια του προβλήματος, αλλά και τα συναφή με αυτό ζητήματα, θα κατανοηθούν επίσης διαφορετικά.

Το επόμενο στοιχείο που αποτυπώνεται στη δομή της πληροφορίας η οποία εγκιβωτίζεται σε ένα πλαίσιο είναι η ηθική κρίση / αξιολόγηση του ζητήματος, που ανάλογα με τις εκάστοτε συνθήκες αποτιμάται με όρους σωστού-λάθους, καλού- κακού, δίκαιου-άδικου, πρέπει-δεν πρέπει, κ.ο.κ. Χρειάζεται ωστόσο να επισημανθεί ότι ο «κανονιστικός» τρόπος με τον οποίο αξιολογείται -κατά περίπτωση- το ίδιο φαινόμενο συνεπάγεται και την απόπειρα «συναισθηματικής» καθοδήγησης / χειραγώγησης των αναγνωστών.

Το τέταρτο και τελευταίο στοιχείο σχετίζεται με τη διευθέτηση του προβλήματος οπότε περιλαμβάνει συστάσεις και προτάσεις αναφορικά με την επίλυσή του. Εξυπακούεται ότι η λύση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο που ερμηνεύονται τα γεγονότα και από το «τι» ή / και «ποιος» προσδιορίζεται ως αιτία του προβλήματος.

Εξουσία χωρίς λογοδοσία [1]: μία σύντομη περιγραφή των εφημερίδων του δείγματος

Ένα γεγονός που πρέπει να αναγνωριστεί είναι πως η ταυτότητα της κάθε εφημερίδας αντιπροσωπεύει έναν παράγοντα κλειδί για την αξιολόγηση των πληροφοριών που μεταβιβάζει στο αναγνωστικό κοινό. Ως προς αυτό να αναφερθεί ότι υπάρχει μεγάλη συσχέτιση μεταξύ της ανάγνωσης των εφημερίδων και της κοινωνικής τάξης στη Βρετανία. Οι εθνικές εφημερίδες ήταν και είναι έντονα κατανεμημένες κατά μήκος της κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Υπάρχουν μάλιστα σαφείς κατηγοριοποιήσεις μεταξύ των εφημερίδων, ήτοι: 1) Μεγάλου μεγέθους (“upmarket” ή “broadsheet”) οι οποίες δημοσιεύουν τις λεγόμενες «σκληρές ειδήσεις», 2) Μεσαίου μεγέθους (“middle-market” ή “middle-brow”) που συνδυάζουν την ψυχαγωγία με την κάλυψη των ειδήσεων, και 3) Μεγέθους τσέπης (“popular” ή “tabloid”) οι οποίες είναι ουσιαστικά σκανδαλοθηρικές (Williams, 2010, σ. 9).

Οι ευκατάστατοι πολίτες του Η.B. με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και ανώτερη κοινωνική θέση τείνουν να διαβάζουν τις εφημερίδες μεγάλου μεγέθους, ενώ οι μικροαστοί και τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα διαβάζουν εφημερίδες της μεσαίας αγοράς ή tabloid (ό.π., σ. 9). Πλέον μόνο μια μειοψηφία βρετανικών φυλλαδίων δημοσιεύεται σε format “broadsheet” αλλά η διάκριση εξακολουθεί να ισχύει. Η διαφορά έγκειται στο ότι δεν αφορά πια στο μέγεθος του φύλλου αλλά στην «ποιότητα» της ειδησεογραφίας. Αναφορικά με τις εφημερίδες του δείγματος, οι Guardian, Independent, Telegraph και Times κατηγοριοποιούνται ως “Broadsheets” ενώ η Daily Mail ως “Middle-market” που ωστόσο τυπώνεται σε σχήμα tabloid (Oxford Royale, 2016).

Οι Times πρωτοεκδόθηκαν την Πρωτοχρονιά του 1785 ως The Daily Universal Register και υιοθέτησαν τη σημερινή ονομασία τους την 1η Ιανουαρίου 1788. Η πολιτική κλήση της εφημερίδας είναι κεντροδεξιά και στο βρετανικό δημοψήφισμα υποστήριξε το Bremain. Μαζί με την κυριακάτικη έκδοση Sunday Times ανήκουν στον Αμερικανικό εκδοτικό όμιλο News Corp του Rupert Murdoch.

Η Guardian κυκλοφόρησε την 5η Μαΐου 1821 ως The Manchester Guardian και το 1959 αφαιρέθηκε από τον τίτλο η λέξη Manchester. Έχει κεντροαριστερή πολιτική κλήση και στο βρετανικό δημοψήφισμα υποστήριξε το Bremain. Από κοινού με τις αδελφικές εφημερίδες Observer (κυριακάτικη έκδοση) και Guardian Weekly (διεθνής εβδομαδιαία έκδοση), ανήκουν στον εκδοτικό όμιλο Guardian Media Group.

Η Telegraph ιδρύθηκε στις 29 Ιουνίου 1855. Έχει δεξιά (συντηρητική) πολιτική κλήση και στο βρετανικό δημοψήφισμα υποστήριξε το Brexit. Μαζί με την κυριακάτικη έκδοσή της Sunday Telegraph ανήκουν στον εκδοτικό όμιλο Telegraph Media Group των David & Frederick Barclay.

Η Daily Mail εκδόθηκε την 4η Μαΐου 1896. Έχει δεξιά (συντηρητική) πολιτική κλήση και στο βρετανικό δημοψήφισμα υποστήριξε το Brexit. Μαζί με την κυριακάτικη έκδοσή της Mail on Sunday ανήκουν στη Daily Mail & General Trust που διαχειρίζεται ο Jonathan Harmsworth.

Η Independent κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στις 7 Οκτωβρίου 1986 ως ανεξάρτητη εθνική πρωινή εφημερίδα. Έχει κεντροαριστερή πολιτική κλίση και στο βρετανικό δημοψήφισμα υποστήριξε το Bremain. Ανήκει στην Independent Digital Newsκαι από τις 26 Μαρτίου 2016 κυκλοφορεί μόνο online.

Μεθοδολογία

Το δείγμα

Το δείγμα της παρούσας έρευνας αποτελείται από τα άρθρα πέντε βρετανικών εφημερίδων: 1) Daily Mail, 2) Guardian, 3) Independent, 4) Telegraph,και 5) Times. Πηγή άντλησης του υλικού είναι η Βάση Αναζήτησης Δεδομένων Factiva του Dow Jones και η πρόσβαση επιτεύχθηκε μέσω αιτήσεως που υποβλήθηκε από την ερευνήτρια στην Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία έχει συνάψει σχετική σύμβαση συνεργασίας με τους αρμόδιους φορείς.

Τα κριτήρια επιλογής των εφημερίδων του δείγματος

Η επιλογή των εν λόγω εφημερίδων έγινε με βάση τα εξής κριτήρια: (1) δωρεάν πρόσβαση στο πλήρες αρχείο, (2) πολιτική τοποθέτηση, και (3) ιδεολογικό στίγμα.

Τα πρότυπα που τέθηκαν για την ποιοτική ανάλυση των δεδομένων

Οι έρευνες που στηρίζονται στην ανάλυση περιεχομένου και περιλαμβάνουν όχι μόνο το ρητό (έκδηλο) αλλά και το λανθάνον περιεχόμενο της επικοινωνίας, είναι ο πρωταρχικός τρόπος με τον οποίο διατηρήθηκε το περιεχόμενο μαζικής παραγωγής (Riffe, et al., 2019, σ. 50). Έτσι, η ανάλυση περιεχομένου, ως μια ευέλικτη μέθοδος για την επεξεργασία δεδομένων κειμένου, χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό της παρουσίας συγκεκριμένων λέξεων, εκφράσεων και άλλων γλωσσικών δομών μέσα σε ένα κείμενο ή ένα σύνολο κείμενων (CPH, 2019).

Σε αντιστοιχία με τα παραπάνω η ανάλυση περιεχομένου στην παρούσα έρευνα χρησιμοποιείται: 1) για την ανίχνευση των προπαγανδιστικών τεχνικών οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν για το σχολιασμό της εκλογικής νίκης Τσίπρα και των πεπραγμένων της πρώτης πρωθυπουργίας του (αντικομμουνισμός, δυσφήμηση, προκαταλήψεις, κ.λπ.), και 2) για την εξέταση της εξέχουσας θέσης ορισμένων πτυχών του εκάστοτε ζητήματος μεβάση τον ορισμό των πλαισίων που προτάθηκεαπό τον Entman (1993, σ. 52-53).

Σχεδιασμός της έρευνας και των τρόπων ανάλυσης του δείγματος

Κατά το πρώτο στάδιο της ανάλυσης έγινε ανάγνωση του συνόλου των άρθρων τα οποία δημοσιεύτηκαν τη χρονική περίοδο που καλύπτει το εύρος της έρευνας (30.12.2014 – 27.8.2015) για την αναζήτηση θεματικών και νοηματικών κατηγοριών που έχουν σημασία για το εξεταζόμενο ζήτημα.

Η τελική επιλογή της αρθρογραφίας για σχολιασμό και ανάλυση έγινε με βάση ένα χρονολόγιο των γεγονότων – σταθμών που σχετίζονται με την πορεία προς την εκλογική νίκη και την πρώτη πρωθυπουργική θητεία του Αλ. Τσίπρα, το οποίο συντάχθηκε από την ερευνήτρια κατά το στάδιο της ανάγνωσης των άρθρων. Η αναζήτηση των δημοσιευμάτων προς ανάλυση έγινε με λέξεις – κλειδιά.

Σε κάθε περίπτωση τα δημοσιεύματα που επιλέχθηκαν ενσωματώνουν την ιδιαιτερότητα της παραγωγής του βρετανικού δημοσιογραφικού λόγου, δεδομένου ότι ο Τύπος λαμβάνει πάντα τη μορφή και το «χρώμα» των κοινωνικών και πολιτικών δομών εντός των οποίων λειτουργεί, επειδή η ανάπτυξή του έχει τις ρίζες της στην ευρύτερη πολιτική, πολιτιστική και οικονομική δομή της κάθε χώρας (Hallin & Mancini, 2004, σ. 8).

Ερευνητικά ερωτήματα

Ο Αλέξης Τσίπρας, ηγέτης της αντιπολίτευσης την περίοδο διακυβέρνησης της χώρας από τη ΝΔ με πρωθυπουργό τον Αντώνη Σαμαρά (17 Ιουνίου 2012 – 31 Δεκεμβρίου 2014), δήλωσε έτοιμος να κυβερνήσει την Ελλάδα της κρίσης. Το 2015, όπου οι κοινωνικές διαμαρτυρίες ενάντια στα διαδοχικά πακέτα λιτότητας συνέχισαν να εντείνονται, παρουσίασε τον ΣΥΡΙΖΑ ως κόμμα πιο αξιόπιστο από τη ΝΔ και ως τη μεγάλη ελπίδα κοινωνικής αντίστασης και πολιτικής αλλαγής.

Το ερώτημα που τίθεται, το οποίο συνδέεται ερευνητικά με τον πρώτο στόχο της μελέτης, είναι αν ο βρετανικός Τύπος ανέπτυξε ένα [νέο] ηγεμονικό λεξιλόγιο για να τροφοδοτήσει / ενεργοποιήσει το συνεχές συναισθηματικό καθεστώς φόβου γύρω από τον κομμουνισμό κατά τη διάρκεια της ελληνικής προεκλογικής εκστρατείας που οδήγησε στη νίκη Τσίπρα αλλά και μετά. Με άλλα λόγια, η άνοδος ενός κόμματος της Αριστεράς στην κυβέρνηση -σημείο καμπής στη σύγχρονη ελληνική και ευρωπαϊκή ιστορία- αναβίωσε μνήμες Ψυχρού Πολέμου μέσα από τα δημοσιεύματα των εφημερίδων;

Το δεύτερο ερευνητικό ερώτημα αναφέρθηκε σε ποια από τα κρίσιμα γεγονότα που έλαβαν χώρα την πρώτη πρωθυπουργική θητεία Τσίπρα επικεντρώθηκαν οι εφημερίδες του δείγματος και με ποιο τρόπο πλαισιώθηκαν ώστε να αντανακλούν ή / και να εξυπηρετούν τις σκοπιμότητες και την ιδεολογίατης άρχουσας τάξης.

Τα αποτελέσματα της έρευνας: παρουσίαση, ανάλυση, σχολιασμός

Μια ευρέως διαδεδομένη άποψη συνάδει με το ότι ορισμένα αριθμητικά δεδομένα βοηθούν στην καλύτερη κατανόηση. Αναγνωρίζοντας επομένως τη σημασία της συνεκτίμησης θα παρουσιαστούν εν συντομία κάποια ποσοτικά στοιχεία που προέκυψαν από την επεξεργασία της αρθρογραφίας παρόλο που η έρευνα βασίζεται σε αμιγώς ποιοτικά δεδομένα.

Όπως προαναφέρθηκε η παρούσα μελέτη αποτελεί τμήμα της διδακτορικής διατριβής μου με τίτλο «Η αποτύπωση της ελληνικής οικονομικής κρίσης στον βρετανικό Τύπο μεταξύ των ετών 2010-2016». Για τη διεκπεραίωσή της εξετάστηκε δείγμα αποτελούμενο από 3.356 άρθρα. Τα κριτήρια που τέθηκαν για τη συμπερίληψή των άρθρων στο δείγμα ήταν αναφορές σε ελληνικά ζητήματα στον τίτλο, καθώς και δημοσιεύματα με τη συνάφεια όχι μόνο του τίτλου αλλά και του περιεχομένου.

Σημειωτέο ότι από τη συνολική αρθρογραφία των πέντε εφημερίδων του δείγματος για την επταετία 2010-2016, το 36% δημοσιεύτηκε μέσα στο οκτάμηνο 30.12.2014 – 27.8.2015 που καλύπτει το εύρος της παρούσας μελέτης. Τα προαναφερόμενα τεκμηριώνονται με την παράθεσή τους στον Πίνακα (1) που ακολουθεί.

Πίνακας 1: Συνολικός αριθμός άρθρων περιόδων 1.1.2010 – 31.12.2016 και 30.12.2014 – 27.8.2015 ανά εφημερίδα

ΕφημερίδαΣυνολικός αριθμός άρθρων περιόδου
1.1.2010 – 31.12.2016
Συνολικός αριθμός άρθρων περιόδου
30.12.2014 – 27.8.2015
Daily Mail347137
Guardian1.017271
Independent461167
Telegraph839322
Times692298
Σύνολο:3.3561.195

Η οπτική παρουσίαση των παραπάνω πληροφοριών αποτυπώνεται στο Γράφημα (1).

Γράφημα 1: Ποσοστιαία αποτύπωση της συνολικής αρθρογραφίας με διαχωρισμό της περιόδου 30.12.2014 – 27.08.2015

Από τα εν λόγω 1.195 άρθρα η επιλογή των αποσπασμάτων για την ποιοτική ανάλυση έγινε με τη χρήση συναφών λέξεων – κλειδιά. Επιπλέον, η μετάφραση έγινε από την ερευνήτρια και όσον αφορά στις μεταφραστικές επιλογές τηρήθηκε η αναζήτηση ισοδυναμιών και όχι η πιστότητα στο πρωτότυπο κείμενο προκειμένου να διατηρηθεί ο δυναμισμός της βρετανικής δημοσιογραφικής αφήγησης. Με στόχο μάλιστα να τεκμηριωθεί η σημασιολογική ισοδυναμία του κειμενικού υλικού αποφασίστηκε η προσθήκη ορισμένων εμβόλιμων παραπομπών από τα πρωτότυπα άρθρα. Για τη διευκόλυνση της ανάγνωσης οι εφημερίδες επισημαίνονται με έντονη γραφή (bold) και τα αποσπάσματα από τα άρθρα με πλάγια γράμματα (italics). Τα κύρια άρθρα (γνώμη της εφημερίδας) επισημαίνονται με αστερίσκο.

Ο Τύπος -όπως προαναφέρθηκε- κατέχει μια εξέχουσα θέση στη συγκρότηση της αντικομμουνιστικής ιδεολογίας αναζωπυρώνοντας ή πυροδοτώντας συναισθήματα που κυμαίνονται από την καχυποψία ως τους πιο προκατειλημμένους φόβους κατά του κομμουνισμού. Όσο μάλιστα παράδοξο και αν φαίνεται, η σύνδεση ακόμη και των πιο άσχετων θεμάτων είναι ένα οικείο ζήτημα για την προπαγάνδα. [2]

Ξεκινώντας την ανάλυση θα παρουσιαστεί αρχικά το πώς αντέδρασαν οι εφημερίδες του δείγματος αναφορικά με τις επικείμενες εκλογές που ορίστηκαν για την 25η Ιανουαρίου 2015 εφόσον η ΝΔ δεν κατάφερε να εκλέξει Πρόεδρο της Δημοκρατίας τον υποψήφιό της Σταύρο Δήμα.

Daily Mail (30.12.2014): Υπάρχει η προφανής πιθανότητα το ριζοσπαστικό αριστερό κόμμα ΣΥΡΙΖΑ, που υπόσχεται να εγκαταλείψει τη λιτότητα, να βρεθεί στην εξουσία. […] Η αστάθεια στην Ελλάδα θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις στη Βρετανία. […] Ως αντάλλαγμα για την επείγουσα βοήθεια ύψους 188 δις λίρες, η Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής ΕΕ) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (εφεξής ΔΝΤ) ζήτησαν αυστηρά μέτρα λιτότητας τα οποία έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά μη δημοφιλή στην Ελλάδα. [3]

Guardian (*) (30.12.2014): Εάν ο ΣΥΡΙΖΑ, το ελληνικό ριζοσπαστικό αριστερό κόμμα, κερδίσει τις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου […] θα αποκτήσει τεράστια εξουσία. […] Θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελέσει προηγούμενο για άλλα νέα κόμματα, ιδίως το Podemos στην Ισπανία, που εμφανίστηκε από το πουθενά και έγινε σοβαρός αντίπαλος του κυβερνώντος Λαϊκού Κόμματος και των Σοσιαλιστών της αντιπολίτευσης. Το ερώτημα που εγείρει μια νίκη του ΣΥΡΙΖΑ είναι εάν ένα κόμμα ειδικά κατά της λιτότητας, σε μια μικρή χώρα, μπορεί να επιδιώξει αλλαγές στην οικονομική στρατηγική της ευρωζώνης […]. [4]

Independent (30.12.2014): Η Ελλάδα θα διεξάγει πρόωρες γενικές εκλογές τον επόμενο μήνα, μετά την αποτυχία εκλογής ΠτΔ, προκαλώντας συναγερμό στη χρηματοπιστωτική αγορά της Αθήνας και στην ευρωζώνη, καθώς αμφισβητήθηκε η δέσμευση της χώρας στους όρους της διάσωσης. […] Όλες οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το κόμμα ΣΥΡΙΖΑ, ακρωνύμιο του «Συνασπισμός της Ριζοσπαστικής Αριστεράς», θα είναι πιθανότατα σε θέση να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού. […] Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι […] φοβούνται ότι η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία θα μπορούσε να είναι οπισθοδρόμηση. [5]

Telegraph (30.12.2014): Η νίκη της Αριστεράς και μια χαοτική έξοδος από την ευρωζώνη θα προκαλέσουν αναταραχή σε όλη την Ευρώπη. Σαν απρόσκλητος επισκέπτης, η Ελλάδα όλο επιστρέφει για να μας υπενθυμίζει την απερισκεψία του μεγάλου πειράματος της Ευρώπης που καλείται «νομισματική ένωση» και τον όλεθρο που έχει δημιουργήσει σε μια άλλοτε ακμάζουσα ήπειρο. […] Την αποτυχία εκλογής ΠτΔ έπονται άμεσες εκλογές, οι οποίες έχουν ως πιθανό αποτέλεσμα μια κυβέρνηση υπό την ηγεσία του ριζοσπαστικού αριστερού κόμματος ΣΥΡΙΖΑ, που σκοπεύει να απορρίψει τη λιτότητα και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις των ΕΕ / ΔΝΤ, καθώς και να επιδιώξει μια επιπλέον διαγραφή του χρέους της Ελλάδας. [6]

Times (31.12.2014): […] Η αριστερή ομάδα, η οποία ηγείται των δημοσκοπήσεων, έχει δεσμευτεί να εγκαταλείψει τις σκληρές μεταρρυθμίσεις που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα σε αντάλλαγμα για τη διάσωσή της ύψους 240 δις ευρώ. […] Ωστόσο, οι προοπτικές μιας νίκης του ΣΥΡΙΖΑ που θα έρθει σε κόντρα με τις Βρυξέλλες, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ εφεξής) και το ΔΝΤ -την «τρόικα» των πιστωτών που μισούν οι Έλληνες- έχει προκαλέσει νευρικότητα στις πρωτεύουσες της ΕΕ. [7]

Σε μια πρώτη αποτίμηση, το πιο σημαντικό θέμα που χρησιμοποιήθηκε από τον Τύπο προκειμένου να σκιαγραφηθεί ο προσανατολισμός του ΣΥΡΙΖΑ ήταν μια συνεχής επανάληψη της λέξης «Αριστερά». Έχει μάλιστα αποδειχθεί ιστορικά ότι η προκατάληψη, ως ιδεολογική στάση, εδραιώνεται πιο αποτελεσματικά με επανάληψη παρά με επαλήθευση. Κατά τα λοιπά τα κείμενα είναι διάσπαρτα με ποικίλες αρνητικές συνδηλώσεις που ταιριάζουν με την εικόνα της Αριστεράς στο αντικομμουνιστικό φαντασιακό, ήτοι: έκρηξη αστάθειας σε ΕΕ και ευρωζώνη, ακαθόριστες αλλά σε κάθε περίπτωση δυσμενείς επιπτώσεις για το Η.Β., ευκαιριακή άνοδο όλων των περιθωριακών κομμάτων, αθέτηση των δεσμεύσεων προς τους δανειστές, παρασκηνιακές μεθοδεύσεις για να μην επιστραφούν τα δανεικά, λαϊκισμό που εκφράζεται με μαχητικά λόγια, κ.λπ.

Αυτό που θα διαφανεί στη συνέχεια είναι πως ο Αλέξης Τσίπρας, ο οποίος ουσιαστικά ήταν ένας «άγνωστος», ανυψώθηκε -καθόλη την προεκλογική περίοδο αλλά και μετά- σε πανευρωπαϊκή αν όχι παγκόσμια απειλή από το βρετανικό δημοσιογραφικό σώμα.

Ανατρέχοντας στα άρθρα των εφημερίδων του δείγματος που δημοσιεύτηκαν κατά την προεκλογική περίοδο η οποία ολοκληρώθηκε την 25η Ιανουαρίου 2015, θα παρουσιαστούν αμέσως παρακάτω ορισμένες ενδεικτικές αναφορές ανά εφημερίδα.

Η Daily Mail σε δύο άρθρα της που αναφέρονταν στο θέμα των ελληνικών εκλογών έγραψε πως: 1) Ο Τσίπρας σκοπεύει να μοιράσει αφειδώς επιδόματα ποντάροντας στην οργή του ελληνικού λαού για να κερδίσει τις εκλογές [και πως] ο Πρόεδρος της Κομισιόν, Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, είπε στους Έλληνες να μην ψηφίσουν με γνώμονα τα γκάλοπ (23.1.2015) και ότι: 2) Οι αυριανές εκλογές στην Ελλάδα αναπτέρωσαν τις ελπίδες των ευρωσκεπτικιστών, οι οποίοι αν και δεν θέλουν πολλά πάρε-δώσε με Τσίπρα και ΣΥΡΙΖΑ, θαυμαστές του Τσε Γκεβάρα, έχουν την πεποίθηση ότι θα οδηγήσουν την Ελλάδα έξω από το ευρώ, πυροδοτώντας ίσως ένα φαινόμενο ντόμινο μεταξύ των χωρών του ClubMed (24.1.2015). [8]

Ακολούθως η Guardian ανέφερε ότι: 1) Ο ΣΥΡΙΖΑ, μια συμμαχία κομμουνιστών, μαοϊκών, σοσιαλιστών, τροτσκιστών και πρασίνων, έχει κάνει τη διαγραφή του χρέους της Ελλάδας και την ακύρωση των μέτρων λιτότητας που συμφωνήθηκαν με αντάλλαγμα τα κεφάλαια διάσωσης των ΕΕ / ΔΝΤ, το κυρίαρχο μάντρα του (5.1.2015). Τα ίδια περίπου αναφέρει και σε πρωτοσέλιδό της λίγες μέρες αργότερα: 2) Την Τρίτη [20 Ιαν.], η ασυνήθιστη συμμαχία μαρξιστών, σοσιαλιστών, μαοϊκών, τροτσκιστών και πρασίνων του Τσίπρα σημείωσε το μεγαλύτερο προβάδισμα. Εάν τα 9,8 εκ. ψηφοφόροι της Ελλάδας ψηφίσουν υπέρ των ανταρτών, το τρένο της κρίσης θα αλλάξει ξανά ταχύτητα προς άγνωστη κατεύθυνση (22.1.2015). [9]

Και η Independent (*) δημοσίευσε μια σειρά δυσοίωνες προβλέψεις σε σχετικό άρθρο της (7.1.2015). Πιο συγκεκριμένα ανέφερε ότι: 1) Μια έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ θα είχε παγκόσμιο αντίκτυπο [και πως] ενώ ο Γερμανός φορολογούμενος έχει πληρώσει και συνεχίζει να πληρώνει την Ελλάδα, ο Τσίπρας σχεδιάζει να αθετήσει τις συμφωνίες με τους δανειστές. [Έκανε επίσης λόγο για την] απειλή του αποπληθωρισμού, που δεν έχει παρατηρηθεί στην Ευρώπη από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, [και πως] μετά την κατάρρευση του ντόμινο που λέγεται Ελλάδα, σειρά έχουν η Πορτογαλία, η Ισπανία και οι υπόλοιπες χώρες. [Καταλήγει υποστηρίζοντας ότι] το Grexit και τα αρνητικά αποτελέσματά του θα ήταν τόσο δραματικά όσο οτιδήποτε έχουμε βιώσει από το 2007 [και πως] παρά τα όσα διατείνεται ο ΣΥΡΙΖΑ η Ελλάδα είναι παγκόσμιο πρόβλημα (Greece is a global problem). Σε ένα δεύτερο άρθρο (23.1.2015) επισημαίνει πως: 2) η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία θα μπορούσε να αποδειχθεί τεράστια οπισθοδρόμηση [για τις μεταρρυθμίσεις]. [Αναφέρει επίσης πως] οι σχολιαστές άρχισαν να αναβιώνουν τα σενάρια για έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη [προσθέτοντας ότι] η πλειονότητα των Ελλήνων έχει βρει μια ελκυστική εναλλακτική στις διεγερτικές πολιτικές (rousing policies) του ΣΥΡΙΖΑ. [10]

Ακολούθως και η Telegraph(*) σε δημοσίευμά της (1.1.2015) τόνισε πως: 1) Οι ξαφνικές ελληνικές εκλογές μπορεί να πυροδοτήσουν την έξοδο της χώρας από το ευρώ [και] ο νικητής των εκλογών της 25ης Ιανουαρίου θα είναι μια σκληρή-αριστερή συμμαχία η οποία αντιτίθεται στις [οικονομικές] διασώσεις που κράτησαν την Ελλάδα στο ευρώ. Στη συνέχεια γράφει ότι: η πρώτη κρίση του 2015 θα είναι ίσως η διαίρεση της υποτιθέμενης αδιαίρετης ευρωζώνης με ανυπολόγιστες συνέπειες, για τη βρετανική οικονομία [και πως] ο αριστερός λαϊκιστής Αλ. Τσίπρας έχει υποσχεθεί να «σκίσει» τα Μνημόνια. Το υπόλοιπο άρθρο είναι μια επίθεση κατά του Βλαντιμίρ Πούτιν όπου επιχειρείται ένας παραλληλισμός με τον αρχηγό του ΣΥΡΙΖΑ [11]. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι: ένας πολύ πιο επικίνδυνος ηγέτης (a far more dangerous leader) θα πρέπει επίσης να αποφασίσει στις αρχές του 2015 εάν θα περιορίσει τις φιλοδοξίες του. Σε άλλο άρθρο της (24.1.25) αποφαίνεται ότι: 2) Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι μια αδοκίμαστη, ασταθής ομάδα διαφόρων τύπων κομμουνιστών, χαβαλετζήδων-επαναστατών και Πρασίνων που δηλώνουν υπέρ του ευρώ αλλά δεν θέλουν να πληρώσουν το τίμημα της ιδιότητας «μέλος του ευρώ». Συμπληρωματικά αναφέρει ότι: το μανιφέστο [του ΣΥΡΙΖΑ] στη Θεσσαλονίκη αν και υπερβολικά φιλόδοξο φαντάζει «αβλαβές» όσο και οι επιστολές του Αγίου Παύλου προς τους πολίτες της συμπρωτεύουσας πριν από 2.000 χρόνια. [12]

Οι Times τέλος (19.1.2015) υποστηρίζουν ότι: 1) Δύο κρίσεις – οι ανατολικές εντάσεις από τη ρωσική προσάρτηση της Κριμαίας και η αναμέτρηση Βορρά-Νότου που προέκυψε από την κατάρρευση της Ελλάδας έχουν αποπροσανατολίσει την ΕΕ. Στη συνέχεια δηλώνουν πως: αν αναλάβουν το κουμάντο οι αριστεροί του ΣΥΡΙΖΑ, θα προκαλέσουν σοκ στο σύστημα [και ότι] έπειτα από χρόνια αγωνίας σχετικά με την είσοδο νεοναζί στην κυβέρνηση, ο κίνδυνος προέρχεται αντ’ αυτού από πρώην ριζοσπάστες φοιτητές που κάνουν εκστρατεία για ένα εισιτήριο κατά της λιτότητας και του κατεστημένου. Σε άλλο άρθρο (24.1.2015) επισημαίνουν ότι: 2) Ο ακροαριστερός υποψήφιος προέτρεψε τους Έλληνες ψηφοφόρους να του χαρίσουν μια «καθαρή νίκη» στις αυριανές εκλογές [και πως] σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις ο κ. Τσίπρας μπορεί να εκλεγεί αύριο [25 Ιαν.] με απόλυτη πλειοψηφία και να κυβερνήσει χωρίς εταίρους εξ ου και όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στον 40χρονο αντιεξουσιαστή (40-year-old firebrand). Εν συνεχεία σχολιάζουν την στάση του νέου πρωθυπουργού απέναντι στους δανειστές με το ερώτημα: πως θα εμφανιστεί ο Αλ. Τσίπρας στις συνομιλίες με τους δανειστές; Θα είναι ο μοτοσικλετιστής επαναστάτης που αρνείται να φορέσει γραβάτα και που το μεσαίο όνομα του [μικρότερου] γιου του είναι Ερνέστο από τον επαναστάτη Τσε Γκεβάρα; Αναφέρουν επίσης ότι: Φλερτάροντας με τα ευρωπαϊκά αριστερά κόμματα και ξεσκονίζοντας τα αγγλικά του, ο άθεος πολιτικός κέρδισε μέχρι και την εκτίμηση του Πάπα [Φραγκίσκου] τον περασμένο Οκτώβριο σε μια από κοινού συζήτηση για τη δυστυχία που προκάλεσε η λιτότητα. [13]

Πριν σχολιαστεί η εκλογική επιτυχία του Τσίπρα να σημειωθεί πως από τα παραπάνω προκύπτει ότι ανεξαιρέτως οι εφημερίδες διαμόρφωσαν και προώθησαν μια αρνητική εικόνα για τον ηγέτη του ΣΥΡΙΖΑ, για το ίδιο το κόμμα, καθώς και για τα μέλη του. Πέραν ωστόσο από την απροκάλυπτη εχθρότητα, η προσπάθεια καθολικής απόρριψης της Αριστεράς από τον Τύπο, σύνηθες φαινόμενο σε περιόδους κρίσης του πολιτικού συστήματος, είχε, ως επί το πλείστον, μια διττή αρνητικήφόρτιση.

Η πρώτη σχετίζεται με αναφορές που παραπέμπουν στο κίνημα των χίπις (χαβαλετζήδες, ταραχοποιοί, με αντισυμβατικό ντύσιμο και λόγο). Διαβάζοντας τη σχετική αρθρογραφία καθίσταται σαφές πως οι εφημερίδες ενσωμάτωσαν -άλλοτε ρητά και άλλοτε υπόρρητα- απηχήσεις από τις δηλώσεις των συντηρητικών και αντικομμουνιστών Προέδρων των ΗΠΑ, Ρήγκαν και Νίξον, οι οποίοι υποστήριζαν ότι «η λέξη αλήτης είναι πολύ ευγενική για να περιγράψει το κίνημα» (Monteith, 2008, σ. 144).

Η δεύτερη έχει να κάνει με την προσπάθεια, από πλευράς εφημερίδων, «ανατολικοποίησης» της ελληνικής Αριστεράς -με εμβόλιμες αναφορές στον Πούτιν- που παραπέμπει στη διχοτόμηση της «πολιτισμένης Δύσης» και της «πρωτόγονης Ανατολής» [14] κατά τρόπο που να ταιριάζει με τον Ψυχρό Πόλεμο. Είναι ωστόσο γεγονός ότι -από τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου μέχρι και σήμερα- ο τρόπος μετάδοσης της πληροφορίας επιδρά στην εξέλιξη των γεγονότων και αποτελεί κεντρικό άξονα για την λήψη πολιτικών και όχι μόνο αποφάσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο, αν και χρήζει περαιτέρω διερεύνησης, παρατηρείται και μια «οπισθοδρομική» θρησκευτική αναζωπύρωση (άθεος πολιτικός ο Τσίπρας) που παραπέμπει ωστόσο στον φιλοσοφικό ιδεαλισμό που ονομάζεται «οριενταλισμός». Ως προς αυτό ο Gilbert Achcar (2019) υποστηρίζει ότι σε αντίθεση με την «απομίμηση» του Χριστού, η «απομίμηση» του Μωάμεθ είναι άμεσα πολιτική και μαχητική και υποστηρίζει ένα μοντέλο διακυβέρνησης [15]. Αν μάλιστα ληφθεί υπόψη ότι το ψυχροπολεμικό έτος 1949 ο Πάπας Πίος XII με διάταγμά του αφόρισε όλους τους καθολικούς που συνεργάζονταν με κομμουνιστικές οργανώσεις (Gayte, 2011, σ. 714) [16], δεν αποτελεί έκπληξη η μάλλον σκόπιμη παρεμβολή μιας «δυσκολίας κατανόησης» της ιδεολογικής ώσμωσης Πάπα Φραγκίσκου – Αλ. Τσίπρα.

Πρόδηλο είναι επομένως ότι στη βάση της αντικειμενικότητας ο βρετανικός Τύπος, ως φορέας του λόγου της εξουσίας, ανέπτυξε τα λεκτικά μέσα για να οικοδομήσει ένα συναισθηματικό καθεστώς απέχθειας και φόβου γύρω από τον κομμουνισμό και τις Αριστερές παραφυάδες του.

Συνεχίζοντας να επισημανθεί ότι όταν τελικά η εκλογική νίκη του Αλ. Τσίπρα έγινε γεγονός, οι βρετανικές εφημερίδες έσπευσαν να θεμελιώσουν ένα επιχείρημα που βασίζεται αποκλειστικά σε γνώμες -χωρίς να παρέχει αποδείξεις- εναρμονισμένο με την άποψη ότι η νέα κυβέρνηση κατέλαβε θέσεις που δικαιωματικά δεν της ανήκουν. Πιο συγκεκριμένα ανέφεραν τα εξής:

Daily Mail (26.1.2015): Η ευρωζώνη βρίσκεται […] στα πρόθυρα μιας νέας κρίσης, καθώς στην Ελλάδα ένα ριζοσπαστικό ακροαριστερό κόμμα βρίσκεται μια ανάσα πριν την άνοδο στην εξουσία. […] Μεταξύ των πάσης φύσεως λαϊκιστικών πολιτικών που εξήγγειλε [ο Τσίπρας] περιλαμβάνονται το δωρεάν ρεύμα, η διαγραφή τραπεζικών χρεών για όσους αδυνατούν να πληρώσουν και η φορολόγηση του πλούτου. Η διαφαινόμενη [ωστόσο] νίκη του ΣΥΡΙΖΑ σημαίνει ότι μια κρίση στην ευρωζώνη θα μπορούσε να αποτελέσει το σκηνικό για μια δεύτερη διαδοχική εκλογική αναμέτρηση στη Βρετανία. [17]

Guardian (26.1.2015): Θα φορέσει ποτέ γραβάτα ο Τσίπρας; Όταν λίγες εβδομάδες πριν από τις χθεσινές εκλογές ρωτήθηκε σχετικά απάντησε αστειευόμενος ότι «δεν φόρεσα γραβάτα ούτε όταν συνάντησα τον Πάπα». Εδώ ακριβώς έγκειται η απήχηση του ανθρώπου που πρόκειται τώρα να γίνει ο νεότερος πρωθυπουργός της Ελλάδας – και η νευρικότητα που προκαλεί αυτή η προοπτική. Στα 40 του, ο πρώην ακτιβιστής της ΚΝΕ, -αντιεξουσιαστής και ηγέτης των φοιτητών- φαίνεται αποφασισμένος να ταρακουνήσει όχι μόνο τη χώρα του αλλά και την Ευρώπη. […] Για τους επικριτές του είναι ένας επικίνδυνος και οικονομικά ανίδεος ναρκισσιστής, του οποίου η άνοδος στην εξουσία βασίζεται σε δεσμεύσεις που δεν θα μπορέσει να τηρήσει. […] «Η πρόκληση για τον Τσίπρα είναι να μετατρέψει μια ομάδα ανταρτών σε κυβερνών κόμμα», είπε ο Μακσέιν, πρώην υπουργός Ευρώπης του Η.Β. [18]

Independent (*) (26.1.2015): Η νίκη της Αριστεράς στην Ελλάδα είναι βέβαιο ότι θα δελεάσει και άλλους στην ΕΕ να απορρίψουν την οικονομική λιτότητα. […] Ένα από τα 28 κράτη μέλη της ΕΕ βρίσκεται τώρα στα χέρια ασύστολων επαναστατών (unabashed revolutionaries) που έχουν δεσμευτεί να σκίσουν αυτό που θεωρούν ως πολιτικές λιτότητας υπαγορευμένες από τη Γερμανία και να διαγράψουν τα τεράστια χρέη του ελληνικού κράτους, αξίας περίπου 318 δις ευρώ. […] Είναι βέβαια δύσκολο να φανταστεί κανείς ένα σκληροπυρηνικό αριστερό κόμμα τύπου ΣΥΡΙΖΑ να αναλαμβάνει τα ηνία στην Ισπανία [βλ. Podemos] αλλά θα πρέπει να θυμόμαστε ότι και ο ΣΥΡΙΖΑ εμφανίστηκε από το πουθενά πριν λίγα χρόνια. [19]

Telegraph (26.1.2015): ‘Σεισμός’ όσο η άκρα Αριστερά θριαμβεύει […] Η Αθήνα στα πρόθυρα οικονομικής κατάρρευσης […] Με επικεφαλής τον χαρισματικό πρώην κομμουνιστή Αλέξη Τσίπρα, 40 ετών, ο ΣΥΡΙΖΑ πρόκειται να σχηματίσει την πρώτη κυβέρνηση κατά της λιτότητας στην Ευρώπη. Το κόμμα, μια ετερόκλητη συλλογή κομμουνιστών, μαοϊκών και σοσιαλιστών, θέλει να διαγράψει ένα μεγάλο μέρος του χρέους της Ελλάδας ύψους 320 δις ευρώ. […] «Ο Τσίπρας υπόσχεται πολλά, αλλά […] πώς μπορεί να τα κάνει; Δεν έχουμε τα χρήματα», είπε ο Κώστας Μαγγανιάς, 65 ετών, ιδιοκτήτης μπαρ στο Αθήνα. [20]

Times (26.1.2015): Χάρη στην αγορίστικη εμφάνιση, τις υποσχέσεις να διαγράψει το εθνικό χρέος και τον αγώνα κατά των πολιτικών λιτότητας, ο Τσίπρας έχει σπάσει το καλούπι της ελληνικής πολιτικής. Ο 40χρονος, πατέρας δύο παιδιών, βρίσκεται ένα βήμα προτού να γίνει ο πρώτος άγαμος πρωθυπουργός της Ελλάδας – μεγάλη αλλαγή για μια συντηρητική κοινωνία. […] Πριν γνωρίσει [τη σύντροφό του] ήταν λάτρης των σπορ […] χωρίς ενδιαφέρον για την πολιτική. Ένας τραυματισμός στο γόνατο […] στάθηκε αιτία για την πρώτη του συνάντηση με την [Περιστέρα] Μπατζιάνα -γνωστή ως Μπέτυ-, μια θορυβώδη φοιτήτρια που τον παρέσυρε στους κόλπους της ΚΝΕ το 1990. [21]

Σημειωτέο ότι τα παραπάνω αποσπάσματα είναι ένα μικρό δείγμα από μια σειρά δημοσιευμάτων που τεκμηριώνουν την δυσφημιστική κριτική του βρετανικού Τύπου εναντίον της κυβέρνησης Τσίπρα, πριν προλάβει να παρουσιάσει κυβερνητικό έργο. Περαιτέρω, ο λόγος που τονίζονται στους τίτλους ή στο περιεχόμενο των άρθρων οι λέξεις «επανάσταση» και «επαναστάτες» είναι μια σαφής ένδειξη πωςη εκλογή Τσίπρα παρουσιάστηκε ως μακρινός απόηχος της ρωσικής επανάστασης. Σχετικές ωστόσο έρευνες έχουνκαταδείξει πως ο βρετανικός Τύπος απέτυχε να παρουσιάσει αντικειμενικά τα γεγονότα της Οκτωβριανής επανάστασης και ότι προχώρησε σε ερμηνείες οι οποίες επιβεβαίωσαν τις προϋπάρχουσες προκαταλήψεις (Richardson, 2017).

Σε σχέση με τα προαναφερόμενα, αποτελεί κοινό τόπο ότι οι εφημερίδες ενσωματώνουν βαθύτερα νοήματα και συμβολισμούς στο ειδησεογραφικό περιεχόμενο. Τούτου δεχθέντος μπορεί βάσιμα να υποστηριχθεί ότι ο βρετανικός Τύπος όχι μόνο παρουσίασε το αποτέλεσμα των ελληνικών εκλογών της 25ης Ιανουαρίου 2015 ως επανάσταση, αλλά κατασκεύασε συνειρμούς και συσχετίσεις με τον επαναστατικό Κόκκινο Στρατό (Red Army) που χρησιμοποιείται ευρέως ως συνώνυμο των Μπολσεβίκων. Σαν ενδεικτικό παράδειγμα να αναφερθεί ότι οι Times σε τίτλο άρθρου (25.2.2015) αποκάλεσαν τα κομματικά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ «φλογερούς επαναστάτες» (red-hot revolutionaries) [22].

Συγκεφαλαιώνοντας, για μια καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το παρελθόν παραχαράζεται ώστε να αντανακλάται στο μέλλον, να σημειωθεί ότι οι Times, έχοντας ξεκάθαρες ιδεολογικές αντιθέσεις με τους μπολσεβίκους και όντας εμφανώς προκατειλημμένοι εναντίον τους, είχαν αναφέρει σε κύριο άρθρο της εποχής ότι: «Το φάρμακο για τον μπολσεβικισμό είναι οι σφαίρες» (Reed, 1935, σ. 79). Με βάση, επομένως, όλα όσα συζητήθηκαν παραπάνω θα μπορούσε να συναχθεί ως συμπέρασμα ότιη εμπάθεια των εφημερίδων για την Αριστερά του παρελθόντος, ξεπατικώθηκε στην υποδοχή της ελληνικής Αριστεράς [του παρόντος]. Κατά συνέπεια, η αντικειμενικότητα των αναφορών του βρετανικού Τύπου για την κυβέρνηση Τσίπρα τίθεται υπό αμφισβήτηση.

Μια τελευταία επισήμανση σχετικά με το υπό διερεύνηση θέμα είναι ότι, παράλληλα με τη χρήση του «χρονοντούλαπου» της Ιστορίας, για τον προϊδεασμό των αναγνωστών χρησιμοποιήθηκε και η «θεωρία των δύο άκρων», που εξομοιώνει την Αριστερά με τα ακροδεξιά μορφώματα. Και σε αυτή την περίπτωση οι συγκρίσεις έγιναν δια της πλαγίας οδού.

H Daily Mail ήδη από το 2012 (12.4) εικάζοντας για τα εκλογικά αποτελέσματα των τότε ευρωπαϊκών εθνικών εκλογών ανέφερε ότι: η ιστορία έχει αποδείξει ότι σε δύσκολες οικονομικές περιόδους […] τα ακραία κόμματα της Αριστεράς και της Δεξιάς βρίσκουν έδαφος για να εξασφαλίσουν ευρεία λαϊκή υποστήριξη. Αυτό συνέβη σε μεγάλο μέρος της ηπειρωτικής Ευρώπης τη δεκαετία του ’20 και στις αρχές του ’30, κυρίως στη Γερμανία. […] Τα πρώτα ανησυχητικά σημάδια κομμάτων της ακροδεξιάς και της Αριστεράς που εισχωρούν στο πολιτικό ρεύμα εντοπίζονται στη Γαλλία και στην Ελλάδα (the first disturbing signs of parties of the farRight and Left entering the political mainstream are to be found in France and Greece). [23]

Το παραπάνω δημοσίευμα δεν μπορεί να αναγνωσθεί ως απλή γνώμη -υπό τη μορφή προφητείας- της εφημερίδας, διότι αντικατοπτρίζει το στερεότυποτων «δύο άκρων». Κατά πρώτο λόγο τοποθετεί στην ίδια πρόταση την ακροδεξιά και την Αριστερά. Στη συνέχεια προβαίνει σε έναν επιμέρους διαχωρισμό μεταξύ ακροδεξιάς (far-Right) [οι λέξεις συνδέονται με παύλα άρα το «άκρα» πάρει μόνο στη Δεξιά] και Αριστεράς (end Left) που δημιουργεί στον αναγνώστη την αίσθηση ότι συλλήβδην η Αριστερά διακατέχεται από ακραία ιδεολογήματα. Τέλος, χωρίς να κατονομάζει ευθέως αλλά με την τοποθέτηση των λέξεων «ακροδεξιάς – Αριστεράς» και την αντιστοίχιση με τη σειρά που ακολουθούν οι χώρες «Γαλλία – Ελλάδα» (France and Greece) γίνεται κατανοητό ότι παραπέμπει στο γαλλικό ακροδεξιό κόμμα «Εθνικό Μέτωπο» και στον ΣΥΡΙΖΑ που εκείνη την περίοδο ήταν εκλογική συμμαχία και όχι κόμμα.

Με παρόμοιες μεθόδους και οι υπόλοιπες εφημερίδες του δείγματος οικοδόμησαν τη θεωρία των δύο άκρων για να διαχωρίσουν το ΣΥΡΙΖΑ από τα κυρίαρχα κόμματα.

Guardian (27.1.2015): Ο Τσίπρας τα έκανε πλακάκια με τους δεξιούς ΑΝΕΛ, ένα κόμμα που δεν συμμερίζεται τις ιδεολογικές πεποιθήσεις του ΣΥΡΙΖΑ, εκτός από δύο: περιφρόνηση για τη δημοσιονομική αξιοπρέπεια και δυσαρέσκεια προς την Ευρώπη. Με τον ακροδεξιό στο σβέρκο, τι θα κάνει ο Τσίπρας; […] Στο δρόμο, λοιπόν, για τις Βρυξέλλες μην υπολογίζετε ότι ο Σαούλ θα γίνει Παύλος, πόσο μάλλον ότι η μακροζωία της κυβέρνησης είναι δεδομένη. […] Το σοβαρό [ωστόσο] μειονέκτημα είναι το κακό παράδειγμα. Η Γαλλία, η Ιταλία και άλλες χώρες μπορεί να επικαλεστούν αυτή τη νέα ελληνική εξέγερση για να προειδοποιήσουν το Βερολίνο: «Βλέπετε τι θερίσατε με την άτεγκτη προσήλωσή σας στη λιτότητα και τις μεταρρυθμίσεις της αγοράς; Χάσατε τους λογικούς Συντηρητικούς υπό τον Αντώνη Σαμαρά και φέρατε στην εξουσία αυτούς τους τρελαμένους λαϊκιστές: την ακροδεξιά και την άκρα αριστερά. Υποχωρήστε, αλλιώς σύντομα θα λουστείτε τις αντιευρωπαϊκές αδελφές ψυχές τους στη Γαλλία και την Ιταλία – τη Μαρίν Λε Πεν και τον Μπέπε Γκρίλο». [24]

Παρατηρούμε ότι και στο συγκεκριμένο δημοσίευμα επιχειρείται μια προσπάθεια αναβίωσης της θεωρίας των δύο άκρων. Αυτό επιτυγχάνεται με το ιδεολογικό «τέχνασμα» της παρουσίασης του κυβερνητικού συνασπισμού ως συναποτελούμενου από δύο κόμματα που βρίσκονται στα αντίθετα άκρα του πολιτικού φάσματος. Σε συνδυασμό με την αδιαφορία ή / και την άγνοια του βρετανικού κοινού για τον ιδεολογικό προσανατολισμό των ελληνικών κομμάτων οι ΑΝΕΛ -ένα συντηρητικό δεξιό κόμμα- και ο ΣΥΡΙΖΑ -νεοϊδρυθέν κόμμα με προσήλωση στην ανανέωση της ελληνικής Αριστεράς- παρουσιάστηκαν, μέσω του Τύπου, ως επικίνδυνα κόμματα των άκρων, επειδή αντιτάχθηκαν στις πολιτικές λιτότητας που εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα.

Στη συνέχεια -με τη βοήθεια της θρησκείας για μια ακόμη φορά- και με το πρόσχημα της κριτικής του κυβερνητικού συνασπισμού, καθώς ο άπιστος Σαούλ [Αλ. Τσίπρας] και ο βαθιά θρησκευόμενος Παύλος [Π. Καμμένος] είναι αναφορά στον ίδιο πρόσωπο -ο απόστολος Παύλος πριν ασπαστεί το χριστιανισμό ονομαζόταν Σαούλ- ουσιαστικά προέκριναν για μια ακόμη φορά την -κατά εφημερίδων- «ομοιογένεια» των δύο άκρων.

Τα παραπάνω είναι εμφανή και σε συναφή αρθρογραφία της Independent (31.3.2015): H Ελλάδα βρίσκεται πάλι στο μάτι του οικονομικού κυκλώνα που απειλεί να χρεωκοπήσει τη χώρα. Οι ηγέτες του ΣΥΡΙΖΑ, του ριζοσπαστικού αριστερού κόμματος που ηγείται του κυβερνητικού συνασπισμού -έξυπνοι ακαδημαϊκοί ιδεαλιστές, ελκυστικά αδέσμευτοι και συνήθως ανίδεοι πολιτικά και οικονομικά λόγω απειρίας- πρέπει να διαπραγματευτούν μια οικονομική συμφωνία που να ικανοποιεί την ευρωζώνη και να προσφέρει ένα όραμα για το μέλλον στο λαό που τους εξέλεξε με το σύνθημα «Η Ελπίδα Έρχεται». […] Όπως και αλλού στην Ευρώπη, υπερτέρησε η λαϊκίστικη βούληση να τιμωρηθούν οι κυρίαρχες ελίτ (populist desire to punish ruling elites) και να αλλάξει η ισορροπία δυνάμεων. […] Ο ΣΥΡΙΖΑ όμως δεν εξασφάλισε πλειοψηφία και έκανε συνασπισμό με τους ΑΝΕΛ, ένα μικρό δεξιό λαϊκιστικό κόμμα του οποίου ο αρχηγός είπε κάποτε: «Οι Μουσουλμάνοι, οι Εβραίοι και οι Βουδιστές δεν πληρώνουν φόρους». […] Το ελληνικό πρόβλημα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη στην Ευρώπη. Τα “Grexit” ή  “Grexident” θα ήταν συμφορά […] διότι θα ενθάρρυναν την ιδέα ότι η έξοδος από την ΕΕ είναι τελικά δυνατή ή ακόμη και επιθυμητή, όπως υποστηρίζουν ο Φάρατζ και η Λε Πεν σε Βρετανία και Γαλλία. [25]

Μια κεντρική παρατήρηση για το συγκεκριμένο άρθρο έχει να κάνει με τον τρόπο που προτάσσεται, για άλλη μια φορά, η θεωρία των δύο άκρων : 1) Τσίπρας (άκρα Αριστερά) + Καμμένος (άκρα Δεξιά) = ιδεολογική σύγκλιση των «εξτρεμισμών» (που επιτυγχάνεται με πρόσχημα τον κυβερνητικό συνασπισμό) και, 2) Τσίπρας (άκρα Αριστερά) + Φάρατζ και Λε Πεν (άκρα Δεξιά) = ιδεολογική ταύτιση των αντιθέτων που «έλκονται» για θα πλήξουν την ΕΕ. Μέσα δε σε όλη αυτή την προσπάθεια συγκρότησης του συλλογικού φαντασιακού για τους «εχθρούς» μετέχει και ο λαός, που αποφάσισε να αποδοκιμάσει με την ψήφο του τις κυρίαρχες ελίτ. Η επιχειρηματολογική δηλαδή δομή παρουσίασης των γεγονότων είναι δοσμένη με τέτοιο τρόπο ώστε να περιγράφει τους πολίτες -οι οποίοι ενισχύουν με την ψήφο τους πολιτικούς των μέχρι πρότινος ασήμαντων πολιτικά κομμάτων- με μειωτικούς χαρακτηρισμούς.

Tο ίδιο ακριβώς θέμα η εφημερίδα Telegraph (27.1.2015) το παρουσίασε ως εξής: Αν υπήρξε ποτέ μια πιο θλιβερή εκδήλωση του παλιού ρητού που θέλει την ελπίδα να πεθαίνει τελευταία, ήταν οι εκστασιασμένοι Έλληνες στους δρόμους της Αθήνας […] που πανηγύριζαν την νίκη του μοτοσικλετιστή μαρξιστή. […] Αν ο Τσίπρας συμβιβαστεί και πορευτεί κάτω από την μπότα της Τρόικας, θα διαψεύσει τις ελπίδες της συμμαχίας δυσαρέσκειας που τον στηρίζει. […] [Συγκεκριμένα] δεν μπορεί να κάνει καμιά υποχώρηση δεδομένης της φύσης του συνασπισμού με τους ΑΝΕΛ, ένα σκληροπυρηνικό δεξιό εθνικιστικό κόμμα με αντισημιτικές και αντιμεταναστευτικές τάσεις του οποίου το μόνο εμφανές σημείο συμφωνίας με τον κ. Τσίπρα είναι τα αιτήματα για την αποπληρωμή του χρέους. […] Ό,τι κι αν συμβεί, η νίκη Τσίπρα εγείρει ερωτηματικά για το μέλλον της ευρωζώνης. Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα είναι η εμφάνιση πολιτικών ριζοσπαστών όπως ο Τσίπρας. Στην Ισπανία, είναι ο Ιγλέσιας και το Podemos, ένα νεοσύστατο κόμμα που πρεσβεύει σχεδόν τα ίδια πράγματα με τον ΣΥΡΙΖΑ και δεν υπήρχε καν πριν από ένα χρόνο. Στη Γαλλία, είναι η Λε Πεν, που είναι μεν πολύ διαφορετικός τύπος πολιτικού, αλλά η άνοδος της στις δημοσκοπήσεις βασίζεται στα ίδια αιτήματα [26].

Και το εν λόγω δημοσίευμα αφήνει υπονοούμενα για την υφέρπουσα ιδεολογικήσυγγένεια ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ λόγω του κυβερνητικού συνασπισμού. Η θέση αυτή ισχυροποιείται αφενός με το επιχείρημα των «ίδιων αιτημάτων» και αφετέρου με την επισήμανση ότι οι κοινές απαιτήσεις είναι το «εμφανές» σημείο σύγκλισης, καλλιεργώντας υπόνοιες αναφορικά με τις αφανείς ομοιότητες. Προκειμένου να γίνει κατανοητή αυτή η διάσταση να σημειωθεί ότι η απροσδιοριστία είθισται να ορίζεται / περιστρέφεται γύρω από ζεύγη αντιθέτων και το καθένα εξ αυτών προσδιορίζει την απουσία των χαρακτηριστικών που περιλαμβάνονται στο άλλο (Τσούβα, 2022). Περαιτέρω, οι αναφορές σε Ιγλέσιας και Λε Πεν είναι ενδεικτικές για την επιβεβαίωση της θεωρίας. Η Λε Πεν [όχι το κόμμα της] περιγράφεται ως «πολύ διαφορετικός τύπος πολιτικού» αλλά η επιπρόσθετη αναφορά στις κοινές επιδιώξεις των τριών πολιτικών επισφραγίζει την ισοπεδωτική εξομοίωση που πρεσβεύει η θεωρία των δύο άκρων.

Τέλος, οι Times (14.2.2015) προσέγγισαν τη θεωρία των δύο άκρων δημιουργώντας συγκλίσεις μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και Εθνικού Μετώπου με τη συν-δημοσίευση άσχετων θεμάτων, ήτοι των αιτημάτων του Αλ. Τσίπρα και των γαλλικών εθνικών εκλογών. Πιο συγκεκριμένα έγραψαν πως: Ο ΣΥΡΙΖΑ, το αριστερό κυβερνών κόμμα της Ελλάδας, θέλει οι εταίροι του στην ευρωζώνη να διαγράψουν μέρος του χρέους […] Κάντε το και δεν θα υπάρχει καμία συγκάλυψη για την οικονομική αφαίμαξη των φορολογούμενων της ευρωζώνης προς χάρη των Ελλήνων.[…]. Στη Γαλλία, πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η Λε Πεν, ηγέτης του κατά βάση αντι-μεταναστευτικού Εθνικού Μετώπου, θα κερδίσει τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών. Φανταστείτε τι θα συνέβαινε αν μάθαιναν οι Γάλλοι ότι η μισή βοήθεια των 42 δις ευρώ για την Ελλάδα χάθηκε για πάντα σε κάποια καταβόθρα της Χάρυβδης (had been lost forever down some Charybdis sinkhole). [27]

Η παραπάνω ανάλυση, σχετιζόμενη με το πρώτο ερευνητικό ερώτημα, καταδεικνύει ότι η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ υπό τον Αλ. Τσίπρα στην εξουσία παρουσιάστηκε από τον βρετανικό Τύπο ως επικίνδυνη ιδεολογική παρέκκλιση από την πάγια ευρωπαϊκή «πεπατημένη» των συντηρητικών ή / και φιλελεύθερων ιδεών. Αυτό επιτεύχθηκε, όπως έχει ήδη συζητηθεί, με πολλούς τρόπους. Απαντητικά ως προς το ερώτημα θα αναφερθούν: 1) η περιγραφή του νέου πολιτικού σχηματισμού με όρους του παρελθόντος (αναφορές στην εκλογική δύναμη του γερμανικού φασισμού), 2) η παραγωγή πολιτικού φόβου (αθέτηση συμφωνιών, μετάδοση της κρίσης, θεωρία του ντόμινο), 3) η χρήση τεχνικών της προπαγάνδας (δυσφήμιση, προκατάληψη, στερεότυπα, κατασκευή του εχθρού), 4) οι ερμηνείες που σχετίζονται με τη θρησκεία (άγαμος, άθεος), 5) οι συνωμοσιολογικές προεκτάσεις (εγγύτητα με τη Ρωσία και τις ιμπεριαλιστικές βλέψεις της), 6) η υποδαύλιση της ιδεολογίας του αντικομμουνισμού, 7) η επιστράτευση της θεωρίας των δύο άκρων, κ.λπ.

Στα προαναφερόμενα να προστεθεί ότι πολλές φορές η επιχειρηματολογία των εφημερίδων για την ακαταλληλότητα του Αλέξη Τσίπρα στερείται αντικειμενικών κριτηρίων. Συγκεκριμένα, στα σχόλια περί επεξήγησης της πολιτικής ανεπάρκειας του αρχηγού του ΣΥΡΙΖΑ εισδύουν [και] η απόρριψη των ενδυματολογικών κανόνων των ελίτ (δεν φοράει γραβάτα), ο τρόπος μετακίνησης (οδηγεί μοτοσυκλέτα) και οι απαισιόδοξες προβλέψεις ενός ιδιοκτήτη μπαρ για την οικονομία.

Συνοψίζοντας να αναφερθεί πως, για την έλλειψη αντικειμενικότητας των έντυπων ΜΜΕ, ο David Halberstam υποστήριξε ότι «αν ο κανόνας [norm] της κοινωνίας είναι διεφθαρμένος, τότε και η αντικειμενική δημοσιογραφία είναι επίσης διεφθαρμένη, επειδή υποχρεούται να μην αμφισβητεί τον κανόνα αλλά να τον αποδέχεται» (Wreszin, 1982, σ. 253).

Σε ό,τι έχει να κάνει με το δεύτερο ερευνητικό ερώτημα, η διαδικασία που ακολουθήθηκε και θα παρουσιαστεί αμέσως παρακάτω έχει ως εξής: 1) Επιλογή των γεγονότων, 2) Παράθεση μέρους της επιχειρηματολογίας ανά εφημερίδα, 3) Προβολή των προγνωστικών, διαγνωστικών [κλπ.] καρέ των ειδήσεων που αντανακλούν τη θεωρία του Entman, και 4) Ανάλυση των αποτελεσμάτων.

 Η πορεία των διαπραγματεύσεων

 Το πρώτο γεγονός της επικαιρότητας που έθιξαν επισταμένως οι εφημερίδες του δείγματος, μετά την παρέλευση του πρώτου μήνα της νεοσύστατης κυβέρνησης στην εξουσία, ήταν οι προσπάθειες του Αλ. Τσίπρα να επαδιαπραγματευτεί τους όρους λιτότητας που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα και να επιτύχει μερική διαγραφή του χρέους. Οι εφημερίδες πλαισίωσαν το γεγονός ως εξής:

 Daily mail (16.2.2015): Οι «τροτσκιστές του σήμερα» (latterday Trotskyites) […] υποσχέθηκαν να επαναδιαπραγματευθούν τους όρους διάσωσης της Ελλάδας ύψους 185 δις λιρών [και] […] το αδιέξοδο με την Ελλάδα είναι η μεγαλύτερη τρέχουσα απειλή για τη βρετανική οικονομία. [28]

Guardian (27.2.2015): «Όχι άλλα δισεκατομμύρια για τους άπληστους Έλληνες». […] «Η νέα ελληνική κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκε τη γενναιοδωρία της ευρωζώνης για να «ισοπεδώσει την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη» […] Δεν πρόλαβε να στεγνώσει το μελάνι της συμφωνίας για τετράμηνη παράταση του προγράμματος διάσωσης και ο Γ. Βαρουφάκης απαίτησε να διαγραφεί ένα μέρος του ογκωδέστατου χρέους. [29]

Independent (20.2.2015): Η μεσογειακή χώρα ίσως αποφασίσει να αποχωρήσει από το ενιαίο νόμισμα. […] Οι γερμανικές αρχές κατήγγειλαν αμέσως το αίτημα [παράτασης του προγράμματος διάσωσης] ως προσπάθεια της Αθήνας να αποφύγει τις μεταρρυθμιστικές δεσμεύσεις του αρχικού προγράμματος διάσωσης. Γερμανικές πηγές περιέγραψαν την ελληνική προσφορά ως «Δούρειο Ίππο». [30]

Telegraph (16.2.2015) H έξοδος της Ελλάδας από την ευρωζώνη φαντάζει αναπόφευκτη και η Βρετανία θα πρέπει να απομακρυνθεί από τις επιπτώσεις. […] Γιατί κάποια κράτη [της ΕΕ] είναι υποχρεωμένα να αποδέχονται τη συμμετοχή σε προγράμματα πολλών δις λιρών για τους Έλληνες; […] Το συγκρουσιακό στυλ της νέας κυβέρνησης έχει δυσαρεστήσει τη Γερμανία, τον μεγαλύτερο εθνικό χρηματοδότη των προγραμμάτων διάσωσης της Ελλάδας. [31]

Times (17.2.2015): Η Γερμανία κι άλλοι έτεροι δεν θα δεχτούν να αποπληρώσουν το βουνό Όλυμπος του ελληνικού χρέους (Mount Olympus of debt). […] Το μανιφέστο του ΣΥΡΙΖΑ υποσχέθηκε να αντιμετωπίσει πολλά από τα προβλήματα της χώρας. […] Η Ελλάδα έχει παραγκωνιστεί λόγω της κραυγαλέας ασυνέπειας των αιτημάτων της. [32]

Οι επαφές Αλ. Τσίπρα – Βλ. Πούτιν

Οι διαπραγματεύσεις της ελληνικής κυβέρνησης με τους δανειστές κατέληγαν σχεδόν πάντα σε αδιέξοδο, με αποκορύφωμα το τελεσίγραφο της ΕΕ στις 25 Ιουνίου του 2015. Κατά το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε, ο Αλ. Τσίπρας εξέτασε τις δυνατότητες για σύναψη συμφωνιών εκτός του πλαισίου της ΕΕ, ειδικότερα με ΗΠΑ και Ρωσία. Οι πρωτοβουλίες αυτές της νέας κυβέρνησης επικρίθηκαν από όλες τις εφημερίδες, αλλά στο επίκεντρο τέθηκαν οι επαφές με τον Ρώσο Πρόεδρο. Συγκεκριμένα αναφέρθηκαν τα εξής:

Daily Mail (6.5.2015): […] Το θέαμα του κ. Τσίπρα να βολεύεται στη Μόσχα σε μια εποχή που ο κ. Πούτιν θεωρείται παρίας από τους περισσότερους ηγέτες της ΕΕ θα προκαλέσει συναγερμό στις άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. [33]

Guardian (8.4.2015): Ο προκλητικός ηγέτης [Αλ. Τσίπρας] πέταξε στη Ρωσία […] εν μέσω εικασιών ότι ο πρόεδρος Πούτιν μπορεί να προσφέρει οικονομική βοήθεια στην οποία θα ήταν δύσκολο να αντισταθεί. […] Δυτικοί διπλωμάτες ανησυχούν ότι ο Πούτιν θα εκμεταλλευτεί την Αθήνα για να προωθήσει τις ρωσικές φιλοδοξίες για διαμελισμό της Ευρώπης. [34]

 Independent (8.4.2015): Η Ρωσία ετοιμάζεται να προσφέρει στην Ελλάδα μια συμφωνία για τη μείωση της τιμής του φυσικού αερίου […] που οι αξιωματούχοι της Ε.Ε φοβούνται ότι αποσκοπεί στην υπονόμευση του καθεστώτος κυρώσεων κατά της Μόσχας. […] «Όποιος θέλει να συνεχίσει να λαμβάνει ευρωπαϊκή βοήθεια, η πυξίδα του πρέπει να δείχνει προς τις Βρυξέλλες, όχι προς τη Μόσχα». [35]

Telegraph (9.4.2015): Μετά από τη συνάντηση με τον Πούτιν, ο αριστερός πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η κυβέρνησή του θα συνεχίσει να σφυρηλατεί μια ανεξάρτητη οικονομική εξωτερική πολιτική, χαιρετίζοντας μια «νέα άνοιξη» στις ελληνορωσικές σχέσεις (hailing anew springin GrecoRussian relations). [36]

Times (*) (24.3.2015): Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει την οικονομική σωτηρία με επαίσχυντα μέσα (Greece’s government seeks economic salvation by disreputable means). […] Βασιζόμενοι σε ευσεβείς πόθους παρά σε ορθολογικές κρίσεις και εκτιμήσεις αναζητούν την αιγίδα ενός καθεστώτος με επικεφαλής τον κ. Πούτιν, ο οποίος επιδιώκει να αλλάξει τα σύνορα της Ευρώπης με απειλές, φασαρίες και βία. Τι στιγμή για την Ευρώπη. Και τι ντροπή για τον κ. Τσίπρα. [37]

Η απόρριψη του «τελεσίγραφου» των Θεσμών και η προκήρυξη Δημοψηφίσματος

H συνεδρίαση του Eurogroupστις Βρυξέλλες την 25η Ιουνίου 2015 και το τελεσίγραφο προς την ελληνική αντιπροσωπεία που εκλήφθηκε ως απειλή “take it or leave it” [«αποδεχτείτε τη συμφωνία ή φύγετε»] ήταν θέματα που σχολιάστηκαν ποικιλοτρόπως. Το πιο καθοριστικό σημείο όμως ήταν η προκήρυξη του ελληνικού δημοψηφίσματος για το οποίο αναφέρθηκαν -μεταξύ άλλων- τα εξής:

Daily Mail (30.5.2015) Πανικόβλητοι οι επενδυτές εγκατέλειψαν τις ριψοκίνδυνες επενδύσεις μετά από ένα δραματικό Σαββατοκύριακο κατά το οποίο ο Τσίπρας διέκοψε τις συνομιλίες με τους πιστωτές της χώρας του, έκλεισε τις τράπεζες του έθνους και προκήρυξε πρόωρο δημοψήφισμα που θα είναι αποφασιστικό για το μέλλον της Ελλάδας στην ευρωζώνη. [38]

Guardian (*) (29.5.2015)Ο Τσίπρας παραβίασε όλους τους κανόνες της διπλωματίας. Δεν προειδοποίησε τους ομολόγους του για το δημοψήφισμα, καίγοντας έτσι το τελευταίο του χαρτί στο παζάρι για τους όρους διάσωσης. […] Και το ερώτημα που θα θέσει στους ψηφοφόρους -εάν αποδέχονται τους όρους των πιστωτών για την παράταση του προγράμματος διάσωσης που πρόκειται να ολοκληρωθεί πέντε ημέρες πριν από την ψηφοφορία της Κυριακής- είναι αναμφισβήτητα μια ανοησία. [39]

Σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι σε μεταγενέστερο άρθρο της η Guardian (30.5.2015) ανέφερε ότι: οι Βρετανοί φορολογούμενοι θα πρέπει να καταβάλλουν εκατοντάδες εκατομμύρια λίρες εάν η Ελλάδα βγει από την ευρωζώνη. [40]

Independent (29.5.2015): Ο Τσίπρας είπε ότι η συμφωνία που θέλουν να επιβάλουν στην Ελλάδα […] είναι «ταπεινωτική» και «αντιδημοκρατική». Για να «υπερασπιστεί» μάλιστα την άποψή του θα διεξάγει δημοψήφισμα τέσσερις ημέρες μετά τη λήξη της τελευταίας αποπληρωμής προς το ΔΝΤ. Αν σας ζητηθεί να πληρώσετε έγκαιρα τα χρέη σας και αισθανθείτε ότι έχετε ταπεινωθεί, τότε σχεδόν κάθε έθνος στη γη έχει ταπεινωθεί, συμπεριλαμβανομένης της Βρετανίας. Φυσικά και να νιώσει κάποιος συμπάθεια για τον μέσο Έλληνα συνταξιούχο ή δάσκαλο, που δεν έχουν ατομική ευθύνη για την κρίση. Ωστόσο, το ελληνικό έθνος στο σύνολό του έχει τεράστια ευθύνη. [41]

Telegraph (29.5.2015): Ο Τσίπρας εξέπληξε τους πάντες στις Βρυξέλλες -συμπεριλαμβανομένης και της δικής του ομάδας που έμαθε τα νέα από το Twitter- προκηρύσσοντας δημοψήφισμα. […] Η ελληνική κυβέρνηση εξελέγη για να πάρει σκληρές αποφάσεις. Τώρα φαίνεται να κρύβεται πίσω από ένα εσπευσμένο δημοψήφισμα (It now appears to be hiding behind a shotgun plebiscite). [42]

Times (*) (30.5.2015): Κουρασμένη από τον Τσίπρα, το κόμμα του, την κυβέρνησή του και τις γκάφες τους, η υπόλοιπη Ευρώπη θέλει να τους ξεφορτωθεί. […] Το ερώτημα του δημοψηφίσματος [ωστόσο] παρουσιάστηκε έντεχνα για να δελεάσει τον κόσμο να ψηφίσει «όχι» στους όρους των πιστωτών του χωρίς να διευκρινίζει τι είναι [αυτοί οι όροι]. Είναι μια έκκληση στην καρδιά που εσκεμμένα απηχεί το «όχι» του 1940 κατά της ιταλικής προσάρτησης [της Ελλάδας]. Οι θεματοφύλακες του ευρώ ελπίζουν ότι οι Έλληνες θα ψηφίσουν αντ’ αυτού με βάση τη λογική. [43]

Τα αποτελέσματα του ελληνικού δημοψηφίσματος και ο συμβιβασμός Τσίπρα

Το αποτέλεσμα του ελληνικού δημοψηφίσματος, το οποίο διεξήχθη στις 5 Ιουλίου, ήταν «όχι», δηλαδή απόρριψη του σχεδίου συμφωνίας που πρότειναν οι δανειστές της Ελλάδας. Το γεγονός αυτό προκάλεσε αναστάτωση στην ευρωζώνη και οι εφημερίδες του δείγματος διαμόρφωσαν την σχετική ειδησεογραφία με όρους σοκ. Οι Times μάλιστα ανέφεραν ότι η Ελλάδα τορπίλισε το σκάφος που ονομάζεται ΕΕ. [44] Υποστήριξαν επίσης ότι «Το ελληνικό <όχι> έλαχε τεράστιας υποστήριξης από τη σκληρή Αριστερά της Ιρλανδίας και πως το κόμμα Σιν Φέιν (Sinn Fein) -η πρώην πολιτική πτέρυγα του IRA [45]- ευθυγραμμίστηκε με τον ΣΥΡΙΖΑ και έχει ανοδική πορεία. [46]

Σύντομα ωστόσο ο Αλ. Τσίπρας συμβιβάστηκε με τις απαιτήσεις των δανειστών, δεχόμενος την επιβολή ακόμη πιο αυστηρών μέτρων λιτότητας, που είχε ως απόρροια την συνέχιση της οικονομικής βοήθειας. Ενδεικτικά της στάσης των εφημερίδων ως προς τα προαναφερόμενα είναι τα αποσπάσματα που ακολουθούν.

Daily Mail (11.7.2015): Αν τα ζητήματα δεν ήταν τόσο σοβαρά θα θεωρούσε κανείς τα τερτίπια του Τσίπρα και της αριστερής κυβέρνησής του ως παρωδία. Εξύψωσαν τον ελληνικό λαό μόλις μια ανάσα από το μεγαλείο της Ακρόπολης, επικαλέστηκαν τον εκβιασμό και την τρομοκρατία, τον ενθάρρυναν να ψηφίσει «Όχι» για το πρόγραμμα διάσωσης και τώρα τον προσγειώνουν ξανά. Και οι όροι διάσωσης που γίνονται σήμερα αποδεκτοί είναι ελάχιστα διαφορετικοί, αν όχι πιο σκληροί, από εκείνους που θα μπορούσαν να είχαν συμφωνηθεί πριν από μήνες. [47]

Guardian (11.7.2015): Ο Τσίπρας [σαν νέος Σίσυφος] έχει εξοργίσει τους θεούς, εν προκειμένω την Κομισιόν, την ΕΚΤ, το ΔΝΤ και τις περισσότερες από τις 18 υπόλοιπες χώρες που είναι μέλη της ευρωζώνης. Η τιμωρία για την πεντάμηνη αλαζονεία του θα είναι να αντικατασταθεί ο ογκόλιθος της Ελλάδας από έναν ακόμη μεγαλύτερο. Εδώ η τραγωδία μετατρέπεται σε φάρσα. Διότι οι όροι που ετοιμάζεται να δεχτεί είναι στην πραγματικότητα πιο αυστηροί από αυτούς που απέρριψε πριν από δύο εβδομάδες. […] Επέλεξε να υψώσει λευκή σημαία πάνω από τον Παρθενώνα. [48]

Independent (11.7.2015):Το όνειρο ότι ο Τσίπρας θα έπαιζε τον Ρομπέν των Δασών ενάντια στο μοχθηρό βασιλιά της Τρόικας είναι νεκρό. Σκοτώθηκε, όπως και τόσα άλλα ακροαριστερά πολιτικά προγράμματα πριν από αυτό, από το ρεάλ πολιτίκ (realpolitik) και από το φόβο -ή τη συνειδητοποίηση- περαιτέρω περιθωριοποίησης της Ελλάδας. […] Ο ΣΥΡΙΖΑ του κ. Τσίπρα, που υποσχέθηκε τόσα πολλά, τώρα ερωτάται από τους υποστηρικτές του και από τα εκατομμύρια των ανθρώπων που ψήφισαν «Όχι άλλη λιτότητα», πώς μπόρεσε να υποκύψει στους δανειστές. [49]

Telegraph (11.7.2015): Η Αριστερή κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ συμφώνησε να αποδεχτεί τους όρους λιτότητας, τους οποίους απέρριψε ο ελληνικός λαός με ένα σαρωτικό «όχι» στο δημοψήφισμα που έλαβε χώρα πριν από περίπου μια εβδομάδα, σε ένα από τα πιο παράξενα πολιτικά επεισόδια της σύγχρονης εποχής. […] Ο Τσίπρας βρίσκεται τώρα αντιμέτωπος με μια φρικτή πραγματικότητα. [50]

Times (*) (11.7.2015): Τη δυσπιστία του εξέφρασε χθες ο Σλοβάκος Υπ. Οικονομικών, ο οποίος δήλωσε ότι: «Πρέπει να αναρωτηθούμε πόσο γρήγορα μια κάμπια μπορεί να μετατραπεί σε πεταλούδα». Το έγγραφο 13 σελίδων που συνέταξε η Αθήνα είναι «αντιγραφή και επικόλληση» των αιτημάτων των πιστωτών. Αυτών δηλαδή που τέθηκαν υπό μορφή ερώτησης στον ελληνικό λαό και, κατόπιν κυβερνητικής συμβουλής, απορρίφθηκαν στο δημοψήφισμα. [51]

Η παραίτηση του Αλ. Τσίπρα στις 20.8.2015 και η προκήρυξη πρόωρων εκλογών

Παρά τις ενστάσεις μεταξύ Θεσμών και ελληνικής κυβέρνησης αναφορικά με το ζήτημα της δημοσιονομικής πειθαρχίας, η Ελλάδα εξασφάλισε τελικά ένα τρίτο πακέτο διάσωσης. Στο μεταξύ η κυβέρνηση Τσίπρα έχοντας απωλέσει την υποστήριξη των διαφωνούντων βουλευτώνπαραιτήθηκε στις 20 Αυγούστου. Οι εφημερίδες είδαν τις πρόωρες εκλογές ως μια νέα περιπέτεια για την Ελλάδα και ένα τέχνασμα του Αλ. Τσίπρα για να εδραιώσει τη θέση του ως πρωθυπουργός μετά την αθέτηση των προεκλογικών υποσχέσεων. [52]

Ξεκινώντας την ανάλυση να τονιστεί ότι οι εφημερίδες του δείγματος επανειλημμένα υποστήριξαν ότι για τη δεινή οικονομική θέση της Ελλάδας δεν φταίει μόνο η ηγεσία. Στο κάδρο των ευθυνών τοποθετήθηκε και σύσσωμος ο λαός, ο οποίος -κατά τη γνώμη των εφημερίδων- ευθύνεται για τη δημοσιονομική διολίσθηση της χώρας και πρέπει να «πληρώσει». Και επειδή ο Αλ. Τσίπρας τον «δελέασε» ότι θα σκίσει τα Μνημόνια, [ο λαός] τον τοποθέτησε στον πρωθυπουργικό θώκο με την ψευδαίσθηση που διακατέχει τον «πνιγμένο», ο οποίος «πιάνεται από τα μαλλιά του για να σωθεί». Ο οίκτος βέβαια για την οικονομική ένδεια του ελληνικού λαού προβλήθηκε αρκετά συχνά στις δημοσιεύσεις των εφημερίδων. Τα αρνητικά εντούτοις στερεότυπα ήταν εξίσου διαδεδομένα και οι Έλληνες απεικονίστηκαν -σε αντίθεση με τους βρετανούς αλλά και τους υπόλοιπους πολίτες των κρατών της ΕΕ- ως «καλοπερασάκηδες» που διαβιούν παρασιτικά εις βάρος των βρετανών / ευρωπαίων φορολογούμενων.

Η παραπάνω θέση ενισχύεται από τα ευρήματα μιας έρευνας της Niamh Gallagher (2020) για τον βρετανικό Τύπο με θέμα το πως παρουσίασε τον ιρλανδικό λιμό (1845-1853). Συγκεκριμένα αναφέρει πως «Η ιδέα ότι οι Ιρλανδοί απομυζούσαν τον Βρετανό φορολογούμενο ήταν μια άποψη που συνδέθηκε με τις σύγχρονες συζητήσεις για την πολιτική, τον πολιτισμό και την οικονομία, καθώς και με αναδυόμενες ιδέες για τη φυλή». Σε διαφορετική φυσικά βάση, λόγω διαφορετικών συγκυριών, αλλά με τον ίδιο τρόπο αποτυπώθηκαν και οι Έλληνες στην αρθρογραφία σχετικά με την εκλογή και τα πεπραγμένα του Αλ. Τσίπρα.

Αναφορικά με την παρουσίαση των πεπραγμένων της πρωθυπουργίας Τσίπρα οι βρετανικές εφημερίδες επικεντρώθηκαν περισσότερο στις σχέσεις ευρωπαϊκού Νότου – Βορρά, σχολιάζοντας ωστόσο τα βασικά προβλήματα της Ελλάδας με αντικομμουνιστικούς όρους. Αλλά και ο Αλ. Τσίπρας -ως νέα φωνή- στην ευρωπαϊκή «συμμαχία» προσδιορίστηκε επίσης με αντικομμουνιστικούς όρους. Εστίασαν επιπλέον στην υποτιθέμενη «διαφορά» πολιτικού ήθους μεταξύ του Αλ. Τσίπρα και των υπολοίπων ευρωπαίων ομολόγων του ή άλλων αξιωματούχων, αφήνοντας αιχμές για σκοτεινές διασυνδέσεις με ακροαριστερούς κύκλους και άλλες συνωμοτικές κινήσεις.

Συγκεφαλαιώνοντας, τα ερευνητικά πορίσματα που αφορούν στο δεύτερο ερευνητικό ερώτημα, με βάση τη θεωρία της πλαισίωσης που προτάθηκε από τον Entman (1993, σ. 52), έχουν ως εξής: από το χρονικό της ελληνικής κρίσης -που συναρτάται άμεσα με την κρίση της ευρωζώνης- ο βρετανικός Τύπος: 1) ανέδειξε ορισμένα γεγονότα ως προβλήματα (εκλογική νίκη Αλ. Τσίπρα και άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία), 2) προσδιόρισε την πηγή τους (θορυβώδεις και μη ουσιαστικοί άθεοι κομμουνιστές επαναστάτες, που σφετερίστηκαν την εξουσία εξαπατώντας με αντιμνημονιακές φανφάρες τον ελληνικό λαό, ο οποίος ωστόσο δεν είναι άμοιρος ευθυνών), 3) ανέπτυξε επιχειρήματα για ηθικές κρίσεις (αθέτηση συμφωνιών, μετάδοση της κρίσης, θεωρία ντόμινο, δυσμενείς συνέπειες για το Η.Β. και τους βρετανούς φορολογούμενους), και 4) προέκρινε συγκεκριμένες λύσεις που ωστόσο διαχωρίζονται ανάλογα με την ιδεολογία των ελίτ και των κατεστημένων συμφερόντων που αντανακλώνται στην αρθρογραφία της κάθε εφημερίδας (υποστήριξη προς την ΕΕ ή έξοδος από την ΕΕ).

Συμπεράσματα

Η παραπάνω διερεύνηση οδηγεί στο συμπέρασμα πως ο βρετανικός Τύπος διατήρησε μια έντονα αρνητική στάση απέναντι στον Αλ. Τσίπρα, στο κόμμα του και σε όλο το κυβερνητικό έργο της πρώτης θητείας ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία. Ειδικότερα, για την αποτύπωση της εκλογικής επιτυχίας του Αλ. Τσίπρα και των πεπραγμένων της κυβέρνησής του, οι εφημερίδες του δείγματος καλλιέργησαν και συστηματοποίησαν μία αίσθηση «παραδοξότητας», η οποία εκφράστηκε με τη χρήση των ρητορικών μέσων της προπαγάνδας. Η προπαγάνδα εντούτοις, που διαστρεβλώνει την πραγματικότητα, υπονομεύει την αιτιολογημένη σκέψη η οποία είναι τόσο απαραίτητη για τη δημοκρατία.

Ένα ακόμη συμπέρασμα είναι ότι ο διαμεσολαβητικός μηχανισμός που  ενεργοποίησε ο Τύπος επενέργησε αρνητικά στην πορεία των διαπραγματεύσεων για τα ελληνικά ζητήματα. Επιπλέον, οι  υποτιμητικοί χαρακτηρισμοί των εφημερίδων για την κυβέρνηση Τσίπρα και τον ελληνικό λαό ήταν αναμφισβήτητα βλαπτικοί για την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό.

Αν κάτι ξεχωρίζει ωστόσοσε αυτότο «κάδρο» είναι πως οι βρετανικές εφημερίδες έθεσαν την κυβέρνηση Τσίπρα -και την Ελλάδα κατ’ επέκταση- σε ρόλο κόμβου στο μεταίχμιο των διχαστικών διαζεύξεων τους. Εν συντομία, η Ελλάδα του Τσίπρα υπήρξε το «δέντρο» στο δάσος που καλείται Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό το συμπέρασμα συνάδει με το γεγονός ότι δεν αναγνωρίσαν -απλώς- την ελληνική κυβέρνηση ως κομμουνιστική απειλή για την Ευρώπη, εξ ου και η αντικομμουνιστική παραφιλολογία. Την μετέτρεψαν ταυτόχρονα και σε κριτήριο που βαθμολογεί τη χρησιμότητα των ευρωπαϊκών συνθηκών για την ΕΕ και την ευρωζώνη. Αυτό δηλαδή που παρουσιάστηκε ως «Μανιφέστο» Τσίπρα, ήταν ουσιαστικά το «Μανιφέστο» του βρετανικού Τύπου κατά του ευρώ, διότι και οι πέντε εφημερίδες του δείγματος ήταν κατά της ένταξης στην ευρωζώνη. Αναφορικά με την ΕΕ οι εφημερίδες υπέρ του Bremain (Guardian, Independent & Times) ασχολήθηκαν συχνά με την κυβέρνηση Τσίπρα για να σχολιάσουν συγκεκριμένες πτυχές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Αντιθέτως, οι εφημερίδες υπέρ του Brexit (Daily Mail, Telegraph) την είδαν ως ευκαιρία για να εντείνουν το «ευρωσκεπτικιστικό» συναίσθημα ενόψει του βρετανικού δημοψηφίσματος.

(*) Η Ιφιγένεια Φωτίου είναι Υποψήφια Διδάκτωρ του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Παραπομπές

[1] «Εξουσία χωρίς λογοδοσία» (“Power without Responsibility”) είναι ο τίτλος βιβλίου των Curran & Seaton (2003) με θέμα τα βρετανικά ΜΜΕ και κυρίως τον Τύπο.
[2] Ήδη από το 1922 [1998], ο Lippmann υποστήριξε ότι η προπαγάνδα μπορεί να συνδυάσει διαφορετικούς τύπους στερεοτύπων και [αντίστοιχης] προκατάληψης, υπό την προϋπόθεση ότι συνδέονται με το ίδιο συναίσθημα, συνήθως με το φόβο.
[3] Τίτλος άρθρου (Τ.Α. εφεξής): “Greece turmoil raises new threat for the eurozone”
[4] Τ.Α.: “Elections: A bad start to the year for Europe as the Greek crisis returns with a vengeance”
[5] Τ.Α.: “Markets plunge in Greece as failure to elect a president triggers general election”
[6] Τ.Α.: “This Greek tragedy could end in utter ruin”
[7] Τ.Α.: “Vote me out and we leave the EU, says Greek leader”
[8] Τ.Α.: “Forget the EU – let’s take on the world with our TRUE friends” & “Pipedream of a Greek exit”
[9] Τ.Α.: “Greece’s choice: the old order or the new radical?: Greek polls suggest the opposition leader Alexis Tsipras still has the edge” & “Greece edges towards tipping point: Broken by debt and bereft of hope, the sick man of Europe is dying. Sunday’s elections are make or break”
[10] Τ.Α.: “Into the abyss” & “Syriza party tops Greek polls amid fears vote will lead to eurozone exit”
[11] Η φαντασιακή σύζευξη Πούτιν – Τσίπρα επιτυγχάνεται με συγκρίσεις «πολύ πιο επικίνδυνος», με επιρρήματα «θα πρέπει επίσης» και με την αναφορά για «περιορισμό των φιλοδοξιών το 2015».
[12] Τ.Α.: “As a new year dawns, the world awaits Putin’s next move” & “If I were Greek, I’d be tempted to vote for the Marxist Mr Tsipras”
[13] Τ.Α.: “Thread that links Grexit and Brexit” & “Greece’s likely leader will shun bailout bosses”
[14] Το «Ανατολικό μπλοκ» στο οποίο ανήκε η πρώην ΕΣΣΔ αναφέρεται συχνά ως «Δεύτερος Κόσμος».
[15] Ο Alexander Kazamias (2022, σ. 1016) επισημαίνει πως αρκετοί θεωρητικοί του αντικομμουνισμού προσπάθησαν να εξισλαμοποιήσουν την Αριστερά μέσω αναφορών στο «Κοράνι του Μαρξισμού» και με επιχειρηματολογία για τον υποτιθέμενο ενστερνισμό της «θεωρίας του Μωάμεθ» από το ΚΚΕ.
[16] Μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση για τον τρόπο με τον οποίο διασυνδέονται η πολιτική και η θρησκεία όταν παραστεί η ανάγκη αντιμετώπισης ενός «φαντασιακού» κοινού εχθρού παρουσιάζεται στο άρθρο της Marie Gayte που δημοσιεύτηκε υπό τον τίτλο: The Vatican and the Reagan Administration: A Cold War Alliance?
[17] Τ.Α.: “Far Left sweeps to power in Athens with vow to end austerity years”
[18] Τ.Α.: “Greek election: Alexis Tsipras: Radical hero or untried lightweight – the leader who’s all about hope”
[19] Τ.Α.: “Revolution in Athens”

[20] Τ.Α.: “Greek drama engulfs the euro”
[21] Τ.Α.: “Far-left firebrand races to victory as Greeks revolt against austerity”
[22] Η χρήση της λέξης φλογερός “red-hot” (red = κόκκινος) είναι μια συγκαλυμμένη αλλά σαφής αναφορά στον ρωσικό Κόκκινο Στρατό. (Τίτλος άρθρου: How the red-hot revolutionaries cooled their vote-winning ardour).
[23] Glover, S. (2012). Economic crisis, a failing political class and the spectre of 1930s-style extremism. Mail Online. Available at: https://www.dailymail.co.uk/debate/article-2128428/Economic-crisis-failing-political-class-spectre-1930s-style-extremism-Europe.html.
[24] Τ.Α.: “Merkel will relent – and Europe will suffer: Germany will grant Greece debt relief. But the real problems are now waiting in France and Italy”
[25] Τ.Α.: “How to fix Greece”
[26] Τ.Α.: “Hold the celebrations: Greece is still doomed”
[27] Τ.Α.: “Greece and Europe have exchanged punches, but now it’s time to talk”
[28] Τ.Α.: “Clarke: Britain must prepare for a Grexit”
[29] Τ.Α.: “Greece bailout saga strains German patience”
[30] Τ.Α.: “Greece fails to agree bailout deal as Germans condemn ‘Trojan Horse’ offer”
[31] Τ.Α.: “Britain must stand clear of Grexit fallout, warns Clarke”
[32] Τ.Α.: “No solution in sight to this toxic Greek crisis”
[33] Τ.Α.: “Greece refuses to pay up – then flirts with Putin”
[34] Τ.Α.: “Alexis Tsipras flies to Moscow amid speculation of bailout from Putin”
[35] Τ.Α.: “Russian gas deal with Greece may ‘undermine sanctions’”
[36] Τ.Α.: “Tsipras defends Greek rights after Putin visit”
[37] Τ.Α.: “Tsipras in Berlin”
[38] Τ.Α.: “Markets rocked by Greek chaos”
[39] Τ.Α.: “The Guardian view on Greece and the euro: no money left”
[40] Τ.Α.: “Europe’s big guns warn Greek voters that a no vote means euro exit”
[41] Τ.Α.: “The wider lesson is that it’s time to abandon this failed experiment in currencies”
[42] Τ.Α.: “The cradle of democracy has betrayed its principles”
[43] Τ.Α.: “Unblinking Angela”
[44] Τ.Α.: “Eurozone risks a catastrophic Greek accident” (DM), “Greek referendum: we are back to wild markets of the 2008 banking crisis” (GDN), “ but the doubts grow stronger “ (Indy), “Perfect storm of crises poised to rock EU to its foundations” (TELE), “Why we really are all in it together” (Times)
[45] Ο ΙΡΑ ήταν μια παραστρατιωτική οργάνωση που έδρευε στην Ιρλανδία (ΕΙΡΕ). Μεταξύ των στόχων του ήταν η ανεξαρτητοποίηση από τη Μεγάλη Βρετανία, καθώς και η προσάρτηση της Βόρειας Ιρλανδίας που είναι μια από τις τέσσερις συνιστώσες χώρες του Η.Β.
[46] Τ.Α.: “Austerity state split over poll”
[47] Τ.Α.: “Greece betrayed by Tsipras”
[48] Τ.Α.: “Tsipras rattled his sabre until it was blunt – and for what?”
[49] Τ.Α.: “Senior Syriza figures refuse to back PM’s plan amid growing anger”
[50] Τ.Α.: “Greece in major reverse to end long-running debt saga”
[51] Τ.Α.: “Greek Gift”
[52] Τ.Α.: “Greek PM quits and calls snap election” (DM), “The Guardian view on Alexis Tsipras: a resignation that rolls the dice” (GDN) (*), “Tsipras goes to the people… again” (Indy), “Greek rescue deal at risk as rebels force out Tsipras” (TELE), “Tsipras calls snap election to seek new mandate for austerity” (Times)

Βιβλιογραφικές Αναφορές

Achcar, G. (2019). Marx and the Prophet. jacobin.com. [Online] Available at: https://jacobin.com/2019/04/marx-prophet-proletariat-muslim-fundemantalism-islam-socialism [Accessed 3 Feb. 2023].

CPH (2019). Content Analysis. http://www.publichealth.columbia.edu. [Online] Available at: https://www.publichealth.columbia.edu/research/population-health-methods/content-analysis. [Accessed 7 Feb. 2022].

Curran, J. & Seaton, J. (2003). Power without Responsibility: The press, broadcasting, and new media in Britain. 6th edition. London, UK: Routledge.

Cushion, S., et al. (2018). Newspapers, Impartiality and Television News. Journalism Studies, 19(2), pp.162–181.

Entman, R. M. (1993). Framing: Toward Clarification of a Fractured Paradigm. Journal of Communication, 43(4), pp.51–58.

Gallagher, N. (2020). ‘Their own wickedness’: how the British press reported the Famine. http://www.rte.ie. [Online] Available at: https://www.rte.ie/history/famine-ireland/2020/0917/1165825-their-own-wickedness-how-the-british-press-reported-the-famine/. [Accessed 13 Feb. 2023].

Gayte, M. (2011). The Vatican and the Reagan Administration: A Cold War Alliance? The Catholic Historical Review, 97(4), pp.713–736.

Glover, S. (2012). Economic crisis, a failing political class and the spectre of 1930s-style extremism. Mail Online. Available at: https://www.dailymail.co.uk/debate/article-2128428/Economic-crisis-failing-political-class-spectre-1930s-style-extremism-Europe.html. [Accessed 4 Feb. 2023].

Hallin, D. C., & Mancini, P. (2004). Comparing Media Systems: Three Models of Media and Politics. New York, NY: Cambridge University Press.

Herman, E. S. & Chomsky, N. (1988). Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media. New York, NY: Pantheon Books.

Jones, E. (2019). Five reasons why we don’t have a free and independent press in the UK and what we can do about it. [Online] openDemocracy. Available at: https://www.opendemocracy.net/en/opendemocracyuk/five-reasons-why-we-don-t-have-free-and-independent-press-in-uk-and-what-we-can-do-about/. [Accessed 15 Sep. 2019].

Kazamias, A. (2022). The Visual Politics of Fear: Anti-Communist Imagery in Postwar Greece. Journal of Contemporary History, 57(4), pp.997–1028.

Lippmann, W. (1998). Public Opinion. 2nd edition. New York, NY: Harcourt, Brace and Company.

Monteith, S. (2008). American Culture in the 1960s. Edinburgh, UK: Edinburgh University Press.

Oxford Royale (2016). Black and White and Read All Over: A Guide to British Newspapers. [Online] Available at: https://www.oxford-royale.com/articles/a-guide-to-british-newspapers/. [Accessed 21 Jan. 2023].

Reed, J. (1935). Ten days that shook the world. New York, NY: Random House.

Richardson, D. (2017). The British Press and Revolutionary Russia. [Undergraduate Research Thesis]. Columbus, Ohio: The Ohio State University. Available at: https://kb.osu.edu/bitstream/handle/1811/80692/1/Final_Thesis.pdf. [Accessed 3 Feb. 2021].

Riffe, D., et al. (2019). Analyzing Media Messages: Using Quantitative Content Analysis in Research. 4th edition. London, UK: Routledge.

Τσούβα, Λ. (2022). Ο διάλογος των αντιθέτων και η έκφραση του κενού.Χάρτης – Μηνιαίο περιοδικό Λόγου και Τέχνης. [Online] Διαθέσιμο στο: https://www.hartismag.gr/hartis-38/afierwma/o-dialoghos-ton-antitheton-kai-i-ekfrasi-toi-kenoy [Accessed 5 Feb. 2023].

Williams, K. (2010). All About It! A History of the British Newspaper. London, UK: Routledge.

Wreszin, M. (1982). McCarthyism: Media Manipulation, Partisan Politics, or Institutional Complicity? Reviews in American History, 10(2), pp.250–254.

Advertisement